Buitenland

België Vanderlick De schilder Armand Vanderlick (1897-1985) moest lange tijd op waardering wachten. Zijn generatie vulde de 'verloren' periode tussen het Vlaams expressionisme en het surrealisme. Met beide stromingen had hij weinig affectie en hij borg zijn kwasten op om vertegenwoordiger in stoffen te worden. Pas rond zijn 60ste kreeg zijn werk de aandacht die het verdiende. Nu, dertien jaar na zijn dood, is voor het eerst een overzichtstentoonstelling van de schilderende stoffenhandelaar te zien. Armand Vanderlick, Provinciaal Museum voor Moderne Kunst, Romestraat 11, Oostende. T/m 8 nov, di t/m zo 10-18u. Inl 00-3259508118.

Open Ateliers

Veertig Antwerpse kunstenaars willen graag dat u op bezoek komt. Zij geven in hun atelier uitleg over hun werk en demonstreren hun technieken aan liefhebbers en nieuwsgierigen. Het komend weekend, tijdens de Monumentendagen, is in het Zuiderpershuis een overzichtstentoonstelling van alle deelnemende kunstenaars ingericht. Met een plattegrond kan men de ateliers aflopen. Open Ateliers op 12, 13, 19 en 20 sept. Inl 00-3232303887 Zuiderpershuis, Waalse Kaai 14 (ingang blauwe poort Leuvenstraat), Antwerpen 11-19u.

Rops

Hij verzamelde planten en kweekte rozen: Félicien Rops hield van zijn tuin. Veel bekender werd deze schilder uit Namen door gravures en tekeningen van blote dames. Rops, die zichzelf Erops noemde, maakte illustraties voor de boeken van Baudelaire, Verlaine en Hugo. Maar de erotische tekeningen, die niet voor publicatie waren bestemd, maakte hij op bestelling van vrienden en verzamelaars. Nu, 100 jaar na zijn dood, wenden sommige bezoekers nog steeds beschaamd het hoofd af. Musée Félicien Rops, Rue Femal 12, Namen. T/m 11 okt, di t/m zo 10-18u. Inl 00-3281408010.

En verder

Monumentendagen in Vlaanderen en Wallonië op 12 en 13 sept; Cultuurmarkt in Gent op 12 sept, 14-19u. In de Lange Kruisstraat en de Kalandenberg; Het Festival van Vlaanderen en Het Festival van Wallonië omarmen elkaar in Brussel op 13 sept. Muziek o.a. in het Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23 en in het Koninklijk Paleis 00-3225489595; Van Memling tot Pourbus t/m 6 dec in het Memlingmuseum, Oud Sint-Janshospitaal, Mariastraat/Zonnekemeers, Brugge dag 10-21u. Res wordt sterk aangeraden. 00-3250446644 of bij VVV- en GWK-kantoren.

Duitsland

NeuschwansteinGeïnspireerd door romantiek en ridderdom liet koning Ludwig II van Beieren tussen 1869 en 1892 een kasteel bouwen aan de voet van de Alpen. De grootste en mooiste ruimte in het kasteel was de 'Sängersaal', bedoeld voor opera's van Ludwigs lievelingscomponist Richard Wagner. Helaas kwam van deze opera-plannen niets terecht, want de koning verdronk op 13 juni 1886 in de Starnberger See. Pas in 1931 werd de Sängersaal muzikaal ingewijd en sinds 1969 zijn de kasteelconcerten een jaarlijkse attractie. Deze herfst zingt de tenor Francisco Araiza in Neuschwanstein - niet alleen Wagner maar ook Mozart en Bruckner. Er zijn, met een beetje geluk, nog last-minute-kaarten te koop: 00-498362819831.

Garfunkel

Popmuzikant Art Garfunkel begint zijn Duitsland-tournee op 23 sept in Münster, op een steenworp afstand van de Nederlandse grens. Samen met de band Godewind presenteert hij daar zijn vijfentwintigste album 'Windland'. Münsterlandhalle, Albersloher Weg 32. Inl 00-492516600-0.

Hölderlin

Nú reserveren: 'Hyperion' in Wiesbaden! De Duitsers en de revolutie - ook schrijver Friedrich Hölderlin hield zich eind 18de eeuw koortsachtig met dat thema bezig. Met vrienden plande hij zelfs een onafhankelijke Schwabische republiek. Poëtisch zette hij zijn revolutionaire ideeën om in de brievenroman 'Hyperion'. Zo'n tweehonderd jaar later maakte componist Walter Zimmermann van deze stof een opera. Première op 19 sept in het Hessisches Staatstheater, Kleines Haus, Christian-Zais-Str. 2. Inl 00-49611132325.

Nay

In 1937 kreeg de Duitse schilder Ernst Wilhelm Nay (1902-1968) het etiket 'entartet' opgeplakt. Hij mocht zijn werk niet meer tentoonstellen en vluchtte naar Noorwegen, waar Edvard Munch hem opving. Onder diens invloed schilderde Nay een reeks expressieve Lofoten-landschappen. Na de oorlog ontwikkelde zijn werk zich meer en meer tot pure abstractie. In samenwerking met het Stedelijk Museum Amsterdam organiseert het Wilhelm Lehmbruck Museum in Duisburg een expositie met circa zestig schilderijen van Nay. T/m 11 okt; Düsseldorfer Str. 51. Di-za 11-17u, zo 10-18u. Inl 00-492032832630.

En verder

Beethoven-marathon, met pianist Anatol Ugorski t/m 20 sept in Bonn 00-492289104130; interactieve Yoko Ono-tentoonstelling t/m 20 sept in Villa Stuck in München 00-41894708074; Von Ingres bis Cézanne t/m 4 okt in de Kunst- und Ausstellungshalle in Bonn 00-4922891712200; Berliner Festwochen, met de Wiener Philharmoniker en muziek van Weense componisten t/m 5 okt op diverse locaties 00-413025489100; Paul Gauguin - das verlorene Paradies t/m 18 okt in Museum Folkwang in Essen 00-492018845000; musical Grease - rock 'n roll, pink cadillacs en vetkuiven - dag beh ma om 19u30 in het Düsseldorfse Capitol Theater 00-491805152530

Frankrijk

Tuinendag in Parijs413 groene toevluchtsoorden, van buurtplantsoentjes tot paleistuinen, via normaliter voor publiek gesloten kloostertuinen als de Jardin des Soeurs Augustines du Saint Coeur de Marie staan op zo 13 sept in het middelpunt van de belangstelling. In honderd ervan zijn die dag rondleidingen, demonstraties, lezingen, film- en theatervoorstellingen, concerten en activiteiten voor kinderen; je kunt in bomen klimmen, honing en groenten proeven of slenteren in het tentendorpje met allerlei informatie en demonstraties in de Avenue Victoria in het 1ste arrondissement (dit is al open op zaterdag de 12de 12-19u30 en op zondag van 10u30-18u.30). Inl 00-33140717407, brochures in alle tuinen die deelnemen en in de Mairie de Paris, Rue de Rivoli 27, dag. beh. zo 9-18u.

100 Jaar Luchtvaart

Het honderdjarig bestaan van de Aéro-club de France, de eerste luchtvaartkunde-instelling ter wereld, wordt gevierd met twee bijzondere evenementen in hartje Parijs. De tentoonstelling Champ d'Aviation verenigt van 10 t/m 27 sept op de Champs Elysees (tussen het Rond-Point en de Place de la Concorde) vijftig toestellen en luchtvaarttechnische voorwerpen. De Eole 3, de Demoiselle, Bleriot XI, Fokker, Stampe, Rafale, de helikopter Colibri, de Fusée Tintin, het zweefvliegtuig Albatros, ze zijn er allemaal. Het tweede evenement, de tweeënveertigste editie van de Coupe Gordon Bennett, een internationale Montgolfièrecompetitie, vindt plaats in de Jardin des Tuileries: daar stijgen ze op op 12 sept v.a. 23u. Parijs, 10 t/m 27 sept en 12 sept. Inl 00-33147237252.

Veiling Palace Hotel

Het Hotel George V dat in januari 1997 aan prins el-Saud, de neef van koning Fahd van Saudi-Arabië, werd verkocht, wordt compleet vernieuwd en gaat in de zomer 1999 weer open. Meer dan 10.000 voorwerpen afkomstig uit dit hotel werden in november 1997 al geveild, maar dat bleek niet alles te zijn. Op 15 sept gaan er nog 200 voorwerpen, grotendeels meubels in 'style Louis XVI', onder de hamer. De laatste kans om voor niet veel geld een souvenir uit dit luisterrijke hotel te bemachtigen. Parijs, Hôtel Drouot, Rue Drouot 9. Kijkdagen 14 sept 11-18u, 15 sept 11-12u, veiling op 15 sept 14u30. Inl Etude Tajan 00-3353303030.

En verder

Madame Butterfly, Opera van Puccini in een regie van Robert Wilson op 12, 14, 17, 20, 23, 25, 28, 30 sept en 3 en 7 okt in de Opera Bastille te Parijs 00-33-836697868; Théâtres des sens, een boeiende tentoonstelling over de vijf zintuigen t/m 3 jan in het Palais de la Décourverte te Parijs 00-33140748000; Hopi en Zuni indianenpoppen, t/m 25 okt in het pavillon des Arts te Parijs 00-33142338250.

Groot-Brittannië

Oh, what a lovely warTot 4 okt is voorlopig de laatste kans om de wervelende en ontroerende muziektheaterproductie Oh what a lovely war te zien. Het stuk is gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van Joan Littlewood uit 1963. Een energieke groep jonge acteurs van het Royal National Theatre geeft, gekleed als pierrots, dansend en zingend een gedetailleerd verslag van de Eerste Wereldoorlog. De figuur van de pierrot is de perfecte entertainer, maar in dit geval ook een bewust gekozen neutraal medium dat de zinloosheid van deloopgravenoorlog mag uitspreken. Twee en een half uur drama, humor, show ensubliem spel; het speelt in het Roudhouse, eenvoormalige onderhoudsloods voor stoomlocomotieven in het wat verlopen, maarlevendige Camden Town. T/m 4 okt in The Roundhouse, CamdenTown, London. Metro Chalk Farm. Di t/m za 19u45, wo, za & zo 15u. Tickets 00-441714523000. Inl 00-441714523400 en www.nt-online.org.

Van Westminster naar Greenwich

In een stad als London is een boottocht over de Thames niet alleen een prettige toeristische attractie. Het is ook een manier om een beter zicht op de stad te krijgen en het oriëntatievermogen aan te scherpen: Tower Bridge, Shakespeareˆs Globe Theater en de Docklands krijgen vanaf het water een andere dimensie. Een boot van de Westminster-Greenwich Passenger Boat Services vertrekt onder de Big Ben en meert na 45 minuten aan in het pittoreske dorp Greenwich. In Greenwich ligt de Cutty Sark (de best bewaarde theeclipper), er is het mooie Nationaal Maritiem Museum en in het Greenwich Royal Park staat The Old Royal Observatory. Hier werd de wereldtijdstandaard Greenwich Mean Time vastgelegd en in 1884 de Greenwich-meridiaan; het is daarom geen kunst om op deze plek met een voet in het westelijk en de andere in het oostelijk halfrond te staan. Vanuit het observatorium is de Millenium Dome te zien, de koepelvormige reuzenexpositie ter gelegenheid van deeeuwwisseling. Een digitale klok telt de seconden af tot het jaar 2000 -Greenwich houdt staande dat hier het nieuwe millennium begint. Westminster-Greenwich Thames Passenger Boat Services, London. MetroWestminster. Dag elk half uur. Inl 00-441719304097. The Old RoyalObservatory ma t/m zo 10-17u. Inl 00-441818584422. www.greenwich2000.com

Pieter de Hooch

De Dulwich Picture Gallery was de eerste voor het publiek toegankelijke kunstgalerie van Groot-Brittannië. De galerie is even beroemd om zijn architectuur als om de vaste collectie: vooral 17de en 18de eeuwse meesters. Nu is hier de tentoonstelling Pieter de Hooch te zien, de allereerste expositie over de in 1629 geboren pionier van de Delftse School. De intensieve weergaven van het huiselijk leven in het 17de eeuwse Rotterdam, Delft en Amsterdam, vergelijkbaar met die van zijn tijdgenoot Johannes Vermeer, passen mooi bij de sfeer van het museum. T/m 15 nov Pieter de Hooch in Dulwich Picture Gallery, London. Metro Brixton, daarna buslijn P4. Di t/m vr 10-17u; za 11-17u; zo 14-17u. Inl 00-441816935254.

En verder

Toneel t/m 28 nov speelt Dame Diana Rigg - ex-collega van John Steed in de televisie-serie De Wrekers - de hoofdrol in Phaedre van Racine. Albery Theatre, London 00-441713691740; Love and the Stage, werken van Chagall uit zijn Russische periode 1914-22 t/m 4 okt in de Royal Academy 00-441713008000.

Italië

Maya

De organisatoren spreken van de grootste tentoonstelling van Maya-kunst die ooit is georganiseerd. In Palazzo Grassi in Venetië zijn topstukken uit Mexico, Guatemala, Honduras te zien, aangevuld met voorwerpen uit andere musea. Samen geven ze een schitterend beeld van deze oude beschaving, die definitief ten onder ging na de Spaanse veroveringen. T/m 16 mei. Dag 10-19u. Inl 00-390415229875 of www.palazzograssi.it

Fora

Italiaanse acteurs brengen Caesar, Nero, Cicero en andere hoofdrolspelers uit de Romeinse oudheid weer tot leven tijdens speciale avondvoorstellingen tussen de resten van de Romeinse Fora. Op 11 t/m 13 sept in het Forum van Augustus, piazza del Grillo 1. Op 18 t/m 20 sept in het Forum van Caesar, via del Tulliano. Aanvang 21u30.

Aalto

Honderd jaar geleden werd de Finse architect Alvar Aalto geboren. Dit eeuwfeest wordt gevierd met een tentoonstelling die, na New York en Tokio te hebben aangedaan, zich nu heeft verplaatst naar Mantua. De expositie zal nergens anders in Europa te zien zijn. Palazzo Te. T/m 22 nov. Di t/m zo 9-18u. Inl 00-390376369198

En verder

Bernini t/m 20 sept in de Galleria Borghese in Rome 00-3906328101; 18e-eeuwse meubels t/m 30 sept in de spiegelzaal van het voormalige koninklijke paleis in Genua 00-390102710272.

New York

Na Rabin

Is het mogelijk kunstenaar in Israel te zijn en geen geëngageerde kunst te maken? Hoe sluit recente Israelische kunst aan bij wat er elders op de Westerse kunstmarkt gebeurt? In het Jewish Museum begint een tentoonstelling van het werk van 35 Israelische kunstenaars, alles gemaakt na de dood van Rabin, drie jaar geleden. 'After Rabin; New Art From Israel'. Fifth Avenue bij 92nd Street. 13 sept t/m 3 jan. Inl 00-12124233200.

Mamaloshen

Maria uit de West Side Story en Take Me Out to the Ballgame in het Jiddisch? De acteur en zanger van Chicago Hope Mandy Patinkin brengt zijn uitverkochte show van originele Jiddische songs en vertaalde oer-Amerikaanse nummers nu van de Lower Eastside naar Broadway. In het Belasco theater, 11 West 44th Street. 13 okt t/m 7 nov. Inl 00-12122396200.

Abracadabra

Alle mogelijke soorten gebitten, handen en andere losse lichaamsdelen, alles wat je nodig denkt te hebben voor een clownskostuum, Hollywood make-up, magic tricks van flauw tot professioneel, gruwelmaskers voor Halloween of carnaval: dit alles en veel meer is te koop in een gigantische loft. Abracadabra op de begane grond van 19 West 21 Street tussen Fith en Sixth Avenue. Bovendien is er een lunchcafé en zijn er gratis 'Magic Shows' do en vr 15u30; za 14u en 17u en zo 15u. Inl 00-12126275194.

En verder

Bonnard t/m 13 okt en Alexandr Rodchenko t/m 6 okt in het Museum of Modern Art 00-12127089480; Mark Rothko in het Whitney Museum, 17 sept t/m 29 nov 00-12125703676; Louis Comfort Tiffany in het Metropolitan Museum t/m 31 jan 1999 00-12128795500; International Festival of Puppet Theater t/m 27 sept 00-12122794200; New York Film Festival van de Film Society of Lincoln Center 25 sept t/m 11 okt 00-12128755050; Van Gogh's Van Goghs in de National Gallery of Art in Washington, 4 okt t/m 3 jan 1999 00-12027374215.