Zoeken naar het perfecte effect; Het muziekproject UNKLE

De Amerikaanse hiphop-muzikant DJ Shadow maakte samen met zijn platenbaas James Lavelle onder de naam UNKLE het album 'Psyence Fiction', een ambitieuze, grensverleggende cd. “Ik maakte de plaat om te leren”, zegt DJ Shadow.

UNKLE: Psyence Fiction. Mo Wax 540-970-2.

AMSTERDAM, 9 SEPT. Krakende radiostoring. Computerbliepjes. Een onheilspellend aanzwellende lage toon, dissonante violen, een stem uit een jaren vijftig-science fiction-film: 'Somewhere in space, this may all be happening right now.' Drums barsten hard los in vette hiphopbeats, een piloot zoekt contact met de vliegbasis: 'This is U.N.K.L.E. 77, I'm requesting permission to land.' Dan de krachtige stem van een rapper, die het heeft over Al Pacino, bambino, Tarantino, casino, mafia, Bosnia.

'Guns Blazing' heet het nummer, het overdonderende begin van de cd Psyence Fiction van UNKLE. “Als het een film zou zijn, zou het zoiets zijn als Heart Of Darkness en Jacob's Ladder meet Star Wars”, zegt James Lavelle, de man achter UNKLE, over het album. “Verbeeldingrijke fantasy gecombineerd met hard realisme.”

Psyence Fiction is een ambitieuze, grensverleggende cd, die elk nummer van stijl wisselt: van heftige hiphop naar soulvolle trippop, van ruige metal naar soundtrack-achtige vioolmuziek op een lichtvoetig drumcomputer-ritme. Er doet een orkest mee op de plaat, en bekende en onbekende zangers, zangeressen en rappers als Richard Ashcroft (van The Verve), Thom Yorke (Radiohead), Mike D (Beastie Boys), Alice Temple, Atlantique en Kool G Rap. Ondanks de verscheidenheid aan stijlen klinkt de cd als een eenheid, een duizelingwekkende reis door muziekruimte die het ene moment tot dansen en het andere tot introspectie uitnodigt.

Het idee voor het UNKLE-project kwam van James Lavelle, oprichter van de Engelse platenmaatschappij Mo Wax, die de afgelopen zes jaar een eigenzinnige reeks platen uitbracht, opvallend door de stijlvol uitgevoerde kartonnen cd-doosjes en de vernieuwende muziek van mensen als DJ Krush, DJ Shadow en Money Mark. Omdat de platen met hun voornamelijk instrumentale nummers met langzame beats en een intrigerend mysterieuze sfeer in het verlengde lagen van groepen als Massive Attack en Portishead, werd Mo Wax ondergebracht in de categorie triphop. Lavelle's aversie daartegen was één van de motiveringen voor UNKLE. “Ik dacht: hoe kom ik daar in godsnaam vanaf? Het ging me niet alleen om dat etiketje, maar om de achterliggende gedachte, dat Mo Wax zich tot die ene stijl beperkte. Ik wilde laten zien dat wij tot heel wat meer in staat zijn dan mensen denken - een plaat maken waar mensen van achterover zouden slaan.”

Om dat idee te verwezenlijken, vroeg hij de hulp van DJ Shadow, de belangrijkste artiest op Mo Wax, die twee jaar geleden de briljante cd Endtroducing maakte. Op dat album maakt DJ Shadow instrumentale, volledig met samples gemaakte hiphop met een grote diepgang. “Toen ik Shadow's muziek voor het eerst hoorde”, zegt Lavelle, “hoorde ik een gevoel waar ik al een tijdje naar op zoek was in hiphop. Het was een frisse wind. De hiphop-platen die ik als DJ draaide waren technisch gezien avontuurlijk en geweldig om in clubs te horen, maar niet geschikt om 's avonds thuis naar te luisteren - daarvoor ontbrak iets, ze deden me niet echt iets. Er zat geen soul in. De plaat van DJ Shadow ontroerde mij.”

Voor DJ Shadow - wiens echte naam Josh Davis luidt - betekende de UNKLE-plaat een andere manier van werken dan hij tot dan toe gewend was.

“Ik maakte de plaat om te leren”, zegt hij. “Ik wist dat ik iets anders moest doen dan een album maken dat net zo klonk als Endtroducing. Ik moest dingen confronteren waar ik bang voor was: het werken met muzikanten en zangers in plaats van samples bijvoorbeeld. Het werken in de conventie van een popliedje. Dat had ik niet eerder gedaan.”

“Ik heb zelden iemand meegemaakt die zulke hoge eisen aan zichzelf stelt”, zegt Lavelle bewonderend over DJ Shadow. “Hij dwingt zichzelf tot een rigoureus, intens schema. Andere artiesten kunnen snel iets in elkaar flansen, maar hij besteed er enorm veel tijd aan. Het resultaat is muziek die langer meegaat.”

Een voorbeeld was volgens DJ Shadow 'Lonely Soul', een bijna negen minuten lang, imposant nummer dat gezongen wordt door The Verve's Richard Ashcroft. “Tijdens het mixen leg ik vaak nog belangrijke accenten. De dag voor dat nummer afgemixt zou worden, zocht ik naar een geluidseffect voor het eind, omdat ik vond dat het nog niet helemaal af was. Na vijf uur zoeken had ik nog niets gevonden. James en de technicus waar we mee werkten zeiden: kom, we gaan verder, het maakt niet uit. Maar ik kon niet verder, ik was ontevreden.”

Eén van de dingen die Psyence Fiction een bijzonder album maken is de samenwerking tussen een Amerikaanse hiphop-artiest en Britse muzikanten. Dat ging heel soepel, vertelt DJ Shadow. “Wat mij bevalt bij Mo Wax is het gevoel dat de muziek universeel is, of het nou Amerikaans, Engels, Chinees of Japans is. Vanaf het moment dat 'Rapper's Delight' (een hiphop-plaat uit '79, SM) een wereldwijde hit werd, was hiphop niet meer alleen maar iets van New York, waar het ontstond. Mensen op de Oostkust hoorden het en gaven er een eigen wending aan, net als kids in Japan, Europa.”

“Hiphop sprak een universele taal”, zegt James Lavelle. “Er is geen andere muziek geweest die de afgelopen twintig jaar zo'n grote impact op een generatie heeft gehad. Punk bijvoorbeeld sloeg in Amerika veel minder aan dan in Engeland. Maar hiphop verspreidde zich heel snel. Toen ik opgroeide wilde iedereen die ik kende een breakdancer worden, een b-boy zijn. Ik luisterde naar dezelfde muziek als Josh toen hij opgroeide.”