Weinig bezwaren te horen tegen aansluiting universiteit en arbeidsmarkt; 'Klassieke vorming niet genoeg'

Universiteiten moeten studenten zo opleiden dat ze probleemloos kunnen worden ingezet op de arbeidsmarkt. Dat pleidooi van C. Herkströter, oud-topman van Shell, wordt op de universiteiten nuawelijks weersproken.

ROTTERDAM, 9 SEPT. “Gelukkig is de tijd voorbij dat je in onderwijsland 'gelyncht' wordt als je het woord 'multinational' in de mond neemt.” Een opmerkelijke uitspraak uit de mond van een voormalig minister van Onderwijs, W. Deetman, tegenwoordig burgemeester van Den Haag. Hij kan zich vinden in de oproep van voormalig Shell-topman C. Herkströter om academici zo op te leiden dat ze zonder problemen op de arbeidsmarkt terechtkunnen. Sterker, Deetman juicht het toe dat universiteiten meer openstaan voor de markt. “Academische vorming is belangrijk, maar ze moeten zich er niet blind op staren.”

Deetman en Herkströter vertolken hun mening in de eerste plaats als leden van de Raad van Toezicht van respectievelijk de Rijksuniversiteit Groningen en de Erasmus Universiteit in Rotterdam. De raad staat tussen de minister van Onderwijs en het College van Bestuur in en neemt een deel van de bevoegdheden en de directe bemoeienis met de universiteit over van de minister. In deze raden zijn de leiders van grote Nederlandse (en internationale) ondernemingen sterk vertegenwoordigd.

De uitspraken van Herkströter bij de opening van het academisch jaar hebben in de civitas academia weinig beroering gewekt. Hoewel krachtig gesteld, zijn de universiteitsbestuurders het wel eens met de strekking van zijn woorden. De arbeidsmarkt schreeuwt om hoogopgeleiden, is de opvatting, en niemand is ermee gebaat als de uitstromers niet zijn voorbereid op de beroepspraktijk. Namens de werkgeversorganisatie VNO/NCW benadrukt C. Renique op zijn beurt dat bedrijven tegenwoordig iets anders vragen dan een klassieke academische vorming. Het bedrijfsleven draait steeds meer op mensen die “goed kunnen communiceren, presenteren en in teamverband kunnen werken. Dat zijn vaardigheden die op de universiteit moeten worden bijgebracht”.

De vraag dringt zich op hoe universiteiten de banden met bedrijven kunnen aanhalen. Met geld in de vorm van beurzen en stages, maar vooral door betere samenwerking. Zo pleit Deetman voor intensief overleg tussen de universiteiten en bedrijven. “Niet alleen op landelijk niveau, maar ook tussen bedrijven en instellingen.” Maar zal het bedrijfsleven dan niet het universitaire onderwijs gaan dicteren? Deetman denkt van niet. “Wel nee, verschillende bedrijven stellen verschillende eisen.” En, zegt hij, een naadloze aansluiting van universitair afgestudeerden op de arbeidsmarkt is een utopie. En dat is ook wat Herkströter met zijn gechargeerde opmerking voor ogen stond, blijkt uit zijn rede. Volgens Deetman moeten studenten 'startersbekwaamheid' hebben en zich dan verder ontwikkelen. “Zeker in de huidige informatiemaatschappij ben je nooit uitgeleerd.”

Aansluiting op de arbeidsmarkt is belangrijk, maar volgens Y. van Rooy, bestuursvoorzitter aan de Katholieke Universiteit Brabant, betekent dat niet dat de universiteiten toeleveranciers zijn voor de arbeidsmarkt. Het bedrijfsleven wil juist geen superspecialisten, denkt zij, maar goed opgeleide mensen die ook samenhang in de samenleving zien en een brede verantwoordelijheid kunnen dragen. “Bij ons is daarom voor alle studenten het vak filosofie verplicht.”

F. van Vught, rector magnificus van de Universiteit Twente denkt zelfs dat het onmogelijk is mensen zo op te leiden dat ze probleemloos op de arbeidsmarkt aansluiten. “Op het moment dat die mensen afstuderen zijn de omstandigheden op de markt alweer veranderd.” Ook hij legt de nadruk op een brede opleiding waarbinnen ruimte is voor creativiteit en durf.

De kloof tussen het hoger onderwijs en het bedrijfsleven is niet nieuw. Volgens W. Deetman, van 1982 tot 1989 minister van Onderwijs, was het ook tijdens zijn ministerschap, “en ver daarvoor”, een 'hot item'. Oud-minister van Onderwijs J. Ritzen gaf in het Hoger Onderwijs en Onderzoeksplan 1998 al aan hoe het onderwijs meer zou kunnen worden afgestemd op de maatschappelijke behoefte. Dat zou volgens hem kunnen door een combinatie van leren en werken op de universiteiten. Dit jaar gaan zeven zogenoemde duale opleidingen op verschillende universiteiten van start.