Turkije wil méér maken van relatie met Israel

Turkije wil ook een economische dimensie aan zijn groeiende relatie met Israel. Maar de bezorgde regio ziet alleen de militaire kant ervan.

ANKARA, 9 SEPT. Als er iets is dat de Turkse premier, Mesut Yilmaz, de afgelopen dagen tijdens zijn bezoek aan Jordanië, Israel en het Palestijnse zelfbestuur heeft proberen duidelijk te maken, dan is het wel dat de relatie tussen Israel en Turkije, die sinds 1996 sterk is verdiept, meer omvat dan militaire en strategische samenwerking.

Ook op het economische vlak - er zijn inmiddels tal van overeenkomsten ondertekend waaronder een vrijhandelsakkoord - hebben de beide landen elkaar veel te bieden. Zo is afgesproken om de wederzijdse handel in korte tijd tot 2 miljard dollar per jaar op te krikken. Bovendien kan Israel Turkije als springplank gebruiken voor economische samenwerking met de jonge republieken in de Kaukasus en in Centraal-Azië. Israel op zijn beurt ondersteunt Turkije in het streven om uit te groeien tot een belangrijke distributeur van Kaspische energie.

Maar of Yilmaz in zijn opzet is geslaagd, blijft de vraag. De oproep vorige week van de Israelische premier, Benjamin Netanyahu, aan de omringende landen landen om deel te nemen aan een door Turkije en Israel geleide regionale veiligheidsorganisatie, zorgde voor nieuwe commotie in de Arabische wereld, die zeer bevreesd is voor de Turks-Israelische militaire samenwerking. Het idee daar is dat een dergelijke veiligheidsalliantie slechts is bedoeld om de aandacht van het pact tussen Israel en Turkije af te leiden.

De Israelische premier meent dat de opkomst van radicale regimes in de regio tot een hechtere samenwerking nopen. Een eerste stap daartoe is om het gematigde Jordanië in het Turks-Israelische kamp te krijgen. Turkije staat in principe niet afwijzend tegenover dit idee, maar “Israel moet eerst de problemen met de Arabische buurlanden oplossen”, zo betoogde Yilmaz zowel in Amman als in Jeruzalem.

Bovendien gaan er steeds meer politieke stemmen in Turkije op die menen dat het pact met Israel er niet toe mag leiden dat de toch al niet bijster goede relaties tussen Turkije en de Arabische landen verder onder druk komen te staan. Dat betekent dat het met name door de machtige Turkse militairen sterk gewilde bondgenootschap met Israel moet worden gecompenseerd door een sterkere oriëntatie op de Arabische landen door Ankara dan voorheen. Het is vrijwel de enige koerswijziging die de seculiere regering-Yilmaz heeft overgenomen van de moslim-fundamentalistische premier Necmettin Erbakan, die van midden 1996 tot aan de zomer van 1997 aan de macht was.

De banden met Israel, die in 1996 werden aangetrokken na een periode van betrekkelijke koelte, zijn vooral uit noodzaak geboren. Zowel Israel als Turkije, de enige twee democratiëen in dit gebied, voelt zich geïsoleerd in de regio. Bovendien hebben Turkije en Israel tal van gemeenschappelijke vijanden: Syrië, Iran en Irak. Hoewel herhaaldelijk wordt onderstreept dat de onderlinge samenwerking niet tegen enig land in het bijzonder is gericht, is het duidelijk dat er wel degelijk een dreigende werking van uitgaat.

Voorts heeft Turkije dringend behoefte, alleen al gezien de Koerdische guerrilla, aan een ingrijpende modernisering van het militaire materieel. Israel maakt zich in tegenstelling tot de VS en de Europese landen niet druk om de schending van de mensenrechten in Turkije en het inzetten van het materieel tegen de eigen Koerdische bevolking. Ook de land- en de zeemacht werken intensief samen. Er wordt gesproken over nieuwe oefeningen van de beide marines in november, waarvoor ook Jordanië en Egypte worden uitgenodigd. Amman was bij een eerdere oefening in de Middellandse Zee als waarnemer vertegenwoordigd.

Het bondgenootschap met Israel biedt Turkije nog een ander voordeel. Nu de relatie met de Europese Unie op een dieptepunt is aangeland en de Griekse en de Armeense lobby in de VS erin blijven slagen de aandacht op de gebrekkige democratie in Turkije te richten, is het van onschatbare waarde dat de machtige Israelische lobby zich ook meer en meer tot spreekbuis ontpopt voor Turkije.