Retrospectief Turkse films

Cinema Turkije. 9 t/m 30 sept. In: Cinema de Balie, Filmhuis Cavia, Tropeninstituut, Amsterdam; Filmhuis Hoorn, Hoorn; Filmhuis 't Schuttershof, Middelburg; Lantaren/Venster, Rotterdam; Chassé Cinema, Breda; Plaza Futura, Eindhoven; Cinemariënburg, Nijmegen.

Dat het selecteren van de filmproductie van een bepaald land een wat willekeurig uitgangspunt voor een filmfestival is, ondervangen de organisatoren van Cinema Turkije door in hun programmaboekje te stellen dat de beperkte invoer van Turkse films in Nederland en de gebrekkige kennis van de filmgeschiedenis van dat land een festival rechtvaardigen. En dat om zo 'een aantal vastgeroeste en valse ideeën' over Turkse films te doorbreken. Gek genoeg worden in het filmprogramma de meeste van de verwachtingen die je van Turkse films hebt juist ingelost, en dat is nu eens een aanbeveling.

De in totaal bijna twintig films, waaronder twee mini-retrospectieven op het werk van prominente Turkse cineasten als Omer Kavu en Atif Yilmaz, houden het midden tussen realistische heldengeschiedenissen (opvallend veel films hebben (ex-)gevangenen en maatschappelijke randfiguren als hoofdpersoon) en boertige beelden van het rauwe leven op het platteland. De over het algemeen sterke beeldtaal ervan houdt alleen niet altijd lang genoeg de aandacht vast om de wat naïeve verhaallijnen te vergoelijken. Anders dan bijvoorbeeld in Iran, waar de onderdrukking en de censuur van de overheid filmmakers hebben uitgedaagd tot dubbele bodems en ingenieuze overpeizingen over werkelijkheid en fictie blijven politiek en al te actuele verwijzingen buiten de films. Alleen Let There Be Light (Reis Celik, 1996) doet een poging om de strijd tussen het Turske leger en de Koerdische PKK te belichten. Het is een ruige film, die zich grotendeels in een besneeuwd berglandschap afspeelt en vol zit met voorzichtige twijfels rond het kampvuur, maar angstvallig enige stellingname vermijdt. Natuurlijk ontbreekt een klassieker als Yol (Yilmaz Güney/Serif Gören, 1982) niet, nadat deze film over een groep gevangenen op familiebezoek in Cannes een Gouden Palm had gewonnen, de bekendste Turkse film, evenals het recente Haman, il bagno Turco (Ferzan Ozpetek, 1997), een oogstrelende film over een Turks badhuis. Ook op het programma staan Eskiya/The Bandit (Yavuz Turgul, 1996), een film die in Turkijke meer dan twee miljoen bezoekers trok ('meer dan Titanic') en als socio-cultureel fenomeen zeker de moeite waard is en de eveneens rond een ex-gevangene gesitueerde film Masumiyet/Innocence (Zeki Demirkubuz, 1997).