Patriarch: burgeroorlog dreigt; Gevaar van geweld groeit in Rusland

MOSKOU, 9 SEPT. In Rusland wordt steeds indringender gewaarschuwd voor het groeiende gevaar van sociale onrust, geweld en zelfs een burgeroorlog als gevolg van het voortduren van de politieke impasse en de economische crisis.

President Jeltsin liet vanochtend bekendmaken nog niet te hebben beslist wie hij de Doema als kandidaat-premier wil voordragen. Hij sprak vandaag met interim-premier Tsjernomyrdin en minister van Buitenlandse Zaken Primakov, die wordt genoemd als kandidaat, maar die gisteren liet weten niet voor het premierschap in aanmerking te willen komen.

De Doema, die tot twee keer toe Jeltsins kandidaat Tsjernomyrdin heeft afgewezen, moet zich uiterlijk volgende week maandag voor de laatste keer uitspreken. Jeltsin kan Tsjernomyrdin weer voordragen of een andere kandidaat. Als de stemming weer negatief uitvalt moet Jeltsin volgens de grondwet de Doema ontbinden en verkiezingen uitschrijven.

De communistenleider Gennadi Zjoeganov zei gisteren dat de Doema zich door Jeltsin niet zal laten ontbinden en het leger te hulp zal roepen. “De beslissing om de Doema te ontbinden zal in strijd met de grondwet zijn”, aldus Zjoeganov, omdat Jeltsin niet het recht zou hebben drie keer dezelfde kandidaat voor te dragen. “Ik heb al met de militairen gesproken. Ze hebben gezwegen in augustus 1991 [bij de coup tegen Sovjet-leider Gorbatsjov] en in oktober 1993 [bij de bestorming van het toenmalige parlement]. Nu dringt de vraag zich op: laat men de Doema ontbinden of verdedigt men het orgaan van de wetgevende macht? Een groep parlementariërs die wordt bedreigd, door wie dan ook, inclusief de president, heeft het recht elke militaire commandant om bescherming te vragen.” Volgens Zjoeganov komt ontbinding van de Doema neer op “de ontbinding van de Russische Federatie”. Als Jeltsin het leger op de Doema afstuurt, zal het hem niet gehoorzamen, voorspelde hij, omdat een militair “wel honderd keer nadenkt” voor hij een man gehoorzaamt die hem al maanden zijn gage niet uitbetaalt.

Zjoeganov zei verder niets te willen weten van vervroegde verkiezingen. “Wie houdt ze? De uitvoerende macht zonder controle van het parlement? Dat is een verkiezing van geldzakken en criminelen”, zei hij.

Aleksandr Lebed, gouverneur van Krasnojarsk, waarschuwde vandaag voor “een volksopstand” als de verlamming van de macht voortduurt. Hij voegde daaraan toe dat Jeltsin moet opstappen.

Het hoofd van de Russische orthodoxe kerk, patriarch Aleksej II, waarschuwde gisteren voor het gevaar van een “burgeroorlog en een bloedbad”. Tijdens een religieuze plechtigheid in Moskou deed hij een dringend beroep op “de wijsheid en het geduld” van de Russen om geweld te vermijden.

Pagina 5: Primakov en Loezjkov zeggen af

Viktor Tsjernomyrdin, interim-premier, sprak gisteren met de leiders van de 'machtsministeries' - de ministers van Binnenlandse Zaken en Defensie en de chefs van de inlichtingendiensten - over de versnelling van de betaling van achterstallige gages en lonen.

De presidentiële staf en de invloedrijke Veiligheidsraad hebben gisteren een reeks noodmaatregelen voorbereid om de Russische econmomie te stabiliseren en de sociale spanningen te verminderen. Dat meldde het Kremlin vandaag. Ze moeten de orde op de valutamarkt herstellen en de belastinginning verbeteren. Een van de maatregelen verplicht exporteurs de helft van hun valuta-inkomsten in te wisselen voor roebels. De staatscontrole op de import van tabaksprodukten en alcohol zou worden versterkt en in- en uitvoerheffingen zouden in valuta moeten worden betaald.

Inmiddels hebben drie politici wier namen de afgelopen dagen werden genoemd als alternatieven voor het premierschap gezegd daarvoor niet in aanmerking te komen. Joeri Loezjkov, burgemeester van Moskou, zei: “Ik ben al premier, van de Moskouse regering.” Aleksandr Lebed, generaal b.d. en gouverneur van Krasnojarsk, zei “geen onmiddellijke plannen” te hebben om premier te worden. Volgens het persbureau Itar-Tass voegde hij daaraan toe “bereid te zijn verantwoordelijkheid vor Rusland te nemen als de economische crisis verslechtert”. Minister van Buitenlandse Zaken Jevgeni Primakov, wiens naam eveneens is gevallen, liet weten ook niet in aanmerking te willen komen. “Ik ben diegenen dankbaar die me noemen, maar ik zeg hun duidelijk: ik kan mijn instemming niet geven”, aldus Primakov. De minister heeft vandaag wel een onderhoud met de president gehad.

De Russische media schilderen de situatie in het land in steeds dramatischer termen. “Onze nieuwe omstandigheid is anarchie”, zo schreef het blad Novije Izvestija, dat daaraan toevoegde “geen medelijden met de president te hebben, maar medelijden met het land”. Het blad Kommersant Daily raadde de lezers aan de broekriem verder aan te halen. De Moskovskije Komsomolets had een ander advies: de lezers moeten hun grootmoeder raadplegen om te vragen hoe men vroeger harde tijden overleefde. (Reuters, AFP, AP)