Ziekenhuizen opnieuw in de clinch met het kabinet

De werkgevers in de zorg hebben de voorbereidingen voor het overleg met het kabinet opgeschort.

DEN HAAG, 8 SEPT. “Grote woorden waar niemand bij gebaat is.” Minister-president Kok, vrijdag na de ministerraad, was zichtbaar not amused door het verwijt dat hem eerder op de dag door de zorgsector was gemaakt. De Nederlandse Zorgferatie (NZf) maakte in een verklaring bekend dat 'de betrouwbaarheid van de overheid als gesprekspartner ter discussie staat'.

De NZf voegde met deze opmerking een nieuw hoofdstuk toe aan de controverse met minister Borst (Volksgezondheid) over de berekening van het bedrag dat nodig is voor de financiering van de arbeidsvoorwaarden.

Begin dit jaar laaide het conflict al op. Vooruitlopend op de (jaarlijkse) CAO-onderhandelingen met de vakbonden eisten de werkgevers, verenigd in de NZf, meer geld van Borst dan volgens het afgesproken model nodig was en door het kabinet ook was uitgetrokken: ruim negenhonderd miljoen gulden. Voldoende voor een loonsverbetering met 3 procent, meende het kabinet. Amper genoeg voor een loonsverhoging met 1,2 procent, zeiden ziekenhuizen, verpleeghuizen en inrichtingen op hun beurt. De NZf, hun 'koepel' onder leiding van A. Krol, wilde pas met de bonden onderhandelen als het kabinet meer geld beschikbaar stelde. Overleg met een delegatie van het kabinet onder leiding van Kok, leverde uiteindelijk een verruiming van dat bedrag tot zo'n 1,1 miljard gulden op.

De soepelheid van het kabinet werd in sterke mate ingegeven door de actuele situatie: de bonden waren acties in de ziekenhuizen begonnen om de werkgevers aan de onderhandelingstafel te krijgen en die acties kon het kabinet, met deverkiezingen voor de deur, niet goed gebruiken. De Kamer, bezorgd over de gang van zaken, riep Borst eind april ter verantwoording. Het kabinet bleek toen opnieuw bereid de werkgevers een opening te bieden. In de brief van Borst aan de NZf na afloop van het Kamerdebat herhaalde zij dat het kabinetsbod in haar ogen voldoende is voor een CAO 'die redelijk en marktconform' is. Als blijkt dat voor die CAO uiteindelijk toch meer geld nodig is, geld dat dan zou moeten worden onttrokken aan de 'handen aan het bed', kon daarover in het najaar worden gesproken. Basis voor dat overleg zou de conclusie zijn van de adviescommissie (de commissie-Van Voorden) die dan voor kabinet en NZf 'ter wille van de objectiviteit' zou moeten nagaan of met de 1,1 miljard gulden een 'reële en marktconforme CAO' mogelijk is.

Voor de werkgevers was deze uitkomst voldoende om over een CAO te gaan onderhandelen met de vakbonden. In feite was de toezegging niet eens zo belangrijk: wel bood het Kamerdebat NZf-voorman Krol, die de weken daarvoor fors stelling tegen het kabinet had genomen, gelegenheid zonder gezichtsverlies te retireren. Dit was nodig omdat de kritiek op zijn optreden groeide en de ziekenhuizen dreigden zelf met de bonden te gaan onderhandelen.

Begin juli publiceerde de commissie-Van Voorden haar bevindingen. Opmerkelijk was daarin de conclusie dat het kabinet zich in de vingers had gesneden toen het in het voorjaar poogde het conflict met de NZf op te lossen. Daarbij deed het toezeggingen voor de financiering van een CAO in 1999 waarvoor een nieuw rekenmodel zal worden gehanteerd. Daarin wordt niet langer rekening gehouden met een stijging van de productiviteit waardoor jaarlijks tweehonderd miljoen gulden meer moet worden betaald. De commissie vond dat, als dit voor 1999 zou gelden, er geen reden was deze korting dit jaar nog te handhaven.

Over de hoofdvraag, is het bod voldoende voor een reële en marktconforme CAO, doet de commissie echter geen uitspraak. Dit past niet in haar takenpakket, zo deelde voorzitter prof. dr. W. van Voorden mee - al meende een van de commissieleden dat het voldoende geld was voor zo'n CAO.

Volgens de werkgevers is het kabinet nu verplicht in elk geval tweehonderd miljoen gulden extra aan de sector te geven. Het zou dit volgens de NZf immers hebben toegezegd. Borst schrijft dat 'als de commissie-Van Voorden tot de slotsom komt dat het kabinetsbod niet voldoende is om een marktconforme arbeidsvoorwaardenontwikkeling mogelijk te maken, het Kabinet daaraan consequenties zal verbinden'. Maar zo'n uitspraak ontbreekt in het advies.

Eind augustus kondigde Kok aan een interdepartementale commissie van ambtenaren aan het werk te zetten om toch een antwoord op die vraag te krijgen. Dit schoot Krols NZf weer in het verkeerde keelgat: het kabinet zou hebben toegezegd het advies van de commissie-Van Voorden als bindend te beschouwen - en dus moet er nog dit jaar tweehonderd miljoen bijkomen. En de NZf wil dat dit geld uiterlijk op Prinsjesdag wordt toegezegd. Vooruitlopend daarop koos de NZf al 'voor de harde lijn': de voorbereidingen voor het overleg met kabinet in het najaar zijn opgeschort.

Dit geld is voor Krol belangrijk: de CAO die de NZf in mei uiteindelijk sloot (een loonsverbetering met in totaal 4,35 procent, aanzienlijk meer dan in de marktsector) kost zo'n vijfhonderd miljoen gulden meer dan de 1,1 miljard gulden die de sector daarvoor van het kabinet kreeg. Een aantal ziekenhuizen en verpleeghuizen dreigde het akkoord af te wijzen. Met veel moeite lukte het het front gesloten te houden, al nam de ontevredenheid met de NZf - en voorzitter Krol die vrijdag besloot zich niet herkiesbaar te stellen - toe. De kans dat het front uiteenvalt blijft echter groot.