Winkels leeg, stuurloos de staat

Na het aftreden van de directeur van de Russische Centrale Bank is Rusland niet alleen politiek maar ook economisch stuurloos. De winkels raken inmiddels leger en leger.

MOSKOU, 8 SEPT. Ruslands Centrale Bank, een geelgesausd negentiende-eeuws pand achter een kunstig hekwerk, ligt er desolaat bij. Het is niet bepaald een komen en gaan van krijtstreeppakken die koortsachtig bezig zijn met het bezweren van 's lands financiële crisis. De drukte in het nauwe Moskouse straatje wordt gevormd door bezoekers van de banja, het oude badhuis aan de overkant.

De directeur van de Centrale Bank, Sergej Doebinin, deed maandagochtend zijn ontslagbrief op de post en verscheen niet op het werk. In plaats daarvan nam hij zijn eerste rijles, want zijn auto-met-chauffeur is hij kwijt. “Onder mijn bewind zijn er tenminste geen waardeloze roebelbiljetten gedrukt”, schreef hij fier. Jeltsin gaf hem echter, bij monde van zijn woordvoerder Sergej Jastrzjembski, een trap na: “Hij had al veel eerder moeten opstappen.”

Het grootste land ter wereld, dat zich uitstrekt over elf tijdzones, heeft geen regering én geen operationele Centrale Bank. President Jeltsin is er gisteren opnieuw niet in geslaagd Viktor Tsjernomyrdin aan de Doema op te dringen als premier. Honderd jaar na Bakoenin en Kropotkin lijkt in Rusland het anarchisme aan de macht. Het imposante Witte Huis aan de Moskva, waar de regering zetelt, staat al twee weken vrijwel leeg.

De onthoofde Centrale Bank heeft vanmorgen meegedeeld dat zij geen poging meer zal doen de dagkoers van de roebel te bepalen. Gisteren annuleerde zij de valutahandel, omdat de koers van de Russische munt naar Weimar-achtige laagte dreigde af te glijden. “Niemand steunt ons nog”, zegt Sergej Aleksasjenko, die de honneurs waarneemt bij de Centrale Bank. “We worden van alle kanten beschimpt, door de Doema, door Tsjernomyrdin. Onder deze omstandigheden is het onmogelijk om te werken.”

De prijs van geïmporteerde kippenpootjes - die in heel Rusland populair zijn - is inmiddels binnen enkele dagen met 465 procent gestegen. Grutten, deegwaren, meel en houdbare melk zijn van de schappen verdwenen. Importgoederen worden schaars. Van wat er nog wel te krijgen is, is de prijs in een week minimaal verdubbeld. Uit een opiniepeiling blijkt dat veertig procent van de bevolking niet hamstert - uit geldgebrek. En al zullen de meeste Russen die hun spaargeld onder hun ogen zien verdwijnen, eerder een melancholisch gedicht van Poesjkin opzeggen dan schreeuwend de straat opgaan, de sociale onrust ligt om de hoek. Het demonstratieseizoen is vanmorgen geopend door de staf van Ruslands 65 kerncentrales.

Volgens een andere opiniepeiling, gehouden in elf Russische steden, is 14 procent van de Russen 'absoluut' en nog eens 14 procent 'waarschijnlijk' bereid de straat op te gaan tijdens massabetogingen die voor oktober zijn aangekondigd.

Pagina 5: Zonder loon dreigt 'tweede Tsjernobyl'

In de Russische kerncentrales is de afgelopen drie tot tien maanden geen loon meer uitbetaald. Een vakbondsdelegatie waarschuwt met spandoeken bij het Ministerie van Atoomenergie voor een “tweede Tsjernobyl”, als de staat niet snel over de brug komt met de 421 miljoen dollar aan achterstallige lonen.

Maar de betogers begrijpen niet dat de Russische staat failliet is. Morgen staan ze voor de Centrale Bank, en overmorgen voor de statige Doema - maar wat valt daar te halen?

In gesloten steden als Arzamas-16, waar in het verleden de Sovjet-bom is ontwikkeld, is het werk gisteren onderbroken. “Niemand kan leven zonder geld”, zegt de kerngeleerde Joeri Bersenjev uit de Oeral. “Hoe kun je van ons verwachten dat we zonder betaling de controlepanelen van nucleaire installaties in de gaten houden?”

Een volgende Russische regering zal, wie haar ook gaat leiden, een nieuwe president-directeur bij de Centrale Bank benoemen, met de nadrukkelijke instructie om extra roebels te drukken. Dat is niet alleen wat interimpremier Tsjernomyrdin heeft aangekondigd, het is wat iedereen schijnt te willen, ook al nodig je daarmee het spook van de hyperinflatie uit dat met zoveel moeite was bedwongen.

Het vertrek van Doebinin bij de Centrale Bank markeert dan ook het einde van een tijdperk. In zijn ontslagbrief geeft de afgetreden bewaker van de roebel de regeringen waaronder hij heeft gediend, die van Viktor Tsjernomyrdin en Sergej Kirijenko, een evenredig deel van de schuld: “Een strak monetair beleid kan niet tot in lengte van dagen de gebrekkige belastinginning compenseren.”

De kalme, 46-jarige Doebinin was er de laatste jaren in geslaagd de roebel stabiel te houden en de inflatie nagenoeg uit te bannen. Nu het mis gaat wordt hij niet alleen door Jeltsin maar ook door de Russische media tot zondebok voor het totale economische falen bestempeld. De Nezavisimaja Gazeta noemt hem “de doodgraver van het Russische bankwezen”, terwijl de Moskovski Komsomolets schrijft dat hij in Rusland “de tactiek van de verschroeide aarde” heeft toegepast. Realistischer is de kop in de krant Segodnja: “Met Doebinin gaat ook de roebel ten onder.”

Waarnemend directeur Aleksasjenko van de Centrale Bank, Doebinins achtergebleven plaatsvervanger: “Natuurlijk is het mogelijk om alles wat we de laatste jaren hebben opgebouwd tot de grond toe af te branden, inclusief de Centrale Bank. Maar dat lost de problemen van Rusland niet op.”