Werkloze berust minder in situatie

DEN HAAG, 8 SEPT. Werklozen berusten minder in hun situatie dan vijftien jaar geleden. Ze zijn meer dan voorheen bereid tot het aanvaarden van werk waar ze niet voor zijn opgeleid of werk onder hun niveau.

Dat schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in het onderzoek 'Een bestaan zonder baan', naar de leefsituatie onder werklozen. Het SCP vergeleek de opvattingen over werkloosheid in 1995 met die in 1982.

Volgens het SCP is de tevredenheid onder werklozen over hun financiële positie in de periode 1982-1995 niet veranderd. De onderzoekers vinden dit opmerkelijk, omdat objectief gezien de situatie voor niet-werkenden is verslechterd. De uitkeringen zijn volgens het SCP immers verlaagd en het socialezekerheidsstelsel is selectiever geworden.

Het SCP signaleert dat werkloosheid en het hebben van een uitkering meer en meer geaccepteerd is geraakt in de samenleving en dat het arbeidsethos per saldo minder wordt. Daarbij wordt onder hoger opgeleiden de morele plicht om te werken in mindere mate onderschreven dan onder mensen met een lage opleiding. Volgens het SCP hebben daarnaast allochtonen een groter arbeidsethos dan autochtonen.

Allochtonen zijn volgens de onderzoekers ook meer bereid tot het doen van concessies dan autochtonen. Op dit moment zijn werklozen meer bereid tot het doen van concessies dan in 1974, toen het SCP een vergelijkbaar onderzoek deed. Onaantrekkelijk werk wordt meer geaccepteerd. Werklozen zijn ook meer dan in 1974 bereid om zich te laten omscholen of een deeltijdbaan of een tijdelijk contract te accepteren. De onderzoekers zien wat dit betreft een rechtstreeks verband met de werkgelegenheidssituatie die in 1995 slechter was dan in 1974.

In 1982 waren werklozen het somberst over hun kans op werk. Daarentegen menen steeds meer werklozen dat de eisen die potentiële werkgevers aan hen stellen zeer onredelijk zijn. In 1974 vond eenderde van de ondervraagde werklozen dat, in 1995 ruim de helft. Het percentage dat zegt moeite te doen om een baan te vinden is over de onderzochte jaren constant gebleven op ongeveer zestig procent.

Werklozen zijn zich ongezonder en eenzamer gaan voelen. Meer dan in 1982 hadden ze in 1995 het gevoel niet meer bij de maatschappij te horen. Enigszins in tegenspraak hiermee is de opvatting die het SCP signaleert dat meer mensen van mening zijn dat er belangrijkere dingen in het leven zijn dan werken. Als er dan toch gewerkt moet worden, dan prefereren werklozen een vaste baan boven een flexibele. De onderzoekers verklaren dit uit het feit dat vaste banen steeds schaarser worden en daardoor een aantrekkelijker 'goed' zijn geworden.

Het SCP waarschuwt dat nu de arbeidsmarkt aantrekt en op delen ervan kraptes ontstaan, het risico toeneemt dat langdurig werklozen op steeds grotere afstand van die markt komen te staan. Ondanks banenpools en Melkertbanen verkeren langdurig werklozen in een nadelige positie op de arbeidsmarkt, meent het SCP.