TON HARMSEN (1925-1998); Aimabele brombeer

ROTTERDAM, 8 SEPT. In een Amsterdams ziekenhuis is zondagochtend Ton Harmsen overleden. De voormalige voorzitter van Ajax was al geruime tijd ziek. Daarmee is een markant voetbalbestuurslid heengegaan. Harmsen heeft tien jaar (1978-'88) bij Ajax de voorzittershamer gehanteerd. Tevens maakte hij vanaf 1983 enige jaren deel uit van het sectiebestuur Van der Louw.

Het was even wennen toen Anton Harmsen in 1978 Jaap van Praag opvolgde. Een charmante persoonlijkheid had wegens zijn leeftijd (68) plaats gemaakt voor een op het oog onbehouwen bullebak. Maar wie Harmsen goed kende, wist dat achter een facade van norsheid een zachtaardige brombeer schuil ging.

In zijn beginperiode als voorzitter van Ajax maakte Harmsen, een voormalig volleybalinternational van AMVJ, zich allerminst geliefd. Met een aantal stuurse opmerkingen nagelde hij trainer Cor Brom aan de schandpaal. Hoewel op het optreden van Ajax weinig aan te merken was, kon de oefenmeester maar beter opkrassen, want van voetbal had hij geen verstand. Aldus Harmsen. Enkele maanden na het behalen van de titel, werd Brom de laan uitgestuurd omdat hij volgens het bestuur een deel van de revenuen van oefenwedstrijden in eigen zak zou hebben gestoken.

In de loop der jaren nam Harmsen regelmatig jonge, onervaren trainers in dienst die later hun sporen zouden verdienen. Zoals Leo Beenhakker, Aad de Mos én Johan Cruijff. Met de aanstelling van de voormalige wereldvoetballer tartte Ajax de reglementen, want hij had geen enkel diploma op zak. De coach Cruijff won met Ajax in 1987 de Europa Cup II en oogstte daarna verder succes bij Barcelona. Harmsen was het ook die de bij AZ ontslagen, toen nog onbekende oefenmeester, Louis van Gaal aanstelde als jeugdtrainer.

Harmsen kon uit zijn slof schieten, maar ook relativeren. “Ik maak me geen zorgen over Ajax. Als mijn huwelijk maar goed is”, zei hij meer dan eens. En na het ontslag van Cruijff: “Dat we hiermee de wereldpers hebben gehaald, is belachelijk. Wat er in de Gazastrook gebeurt en de hongergebieden van Afrika, is veel erger.”

De geslaagde zakenman Harmsen, die miljonair werd met een verwarmingsbedrijf, beloofde bij zijn aanstelling meer inkomsten te genereren. Hij hield woord. TDK werd in 1981 tegen een bedrag van 2,5 miljoen gulden per jaar binnengehaald als de eerste grote shirtsponsor in Nederland. Harmsen liet het stadion De Meer verbouwen en introduceerde de skyboxen. Desondanks werd het nieuwe college-Van Praag in 1988 geconfronteerd met een structureel tekort.

In september 1988 werd de situatie onhoudbaar voor het bestuur-Harmsen. Supporters eisten het vertrek van trainer Kurt Linder, Harmsen (“De terreur van de straat regeert”) werd bedreigd in zijn woning in Avenhorn en trad af.

Enkele dagen later deed de FIOD een inval bij Ajax. Na langdurig onderzoek bleek dat Harmsen een centrale rol had gespeeld bij belastingontduiking in transfers van spelers als Jensen, Arnesen, Lerby en Stapleton. In hoger beroep werd de voormalige voorzitter in 1991 veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van zes maanden en een boete van 175.000 gulden.

De affaire liet diepe littekens achter. Onder moeilijke emotionele omstandigheden werd Harmsen getroffen door een herseninfarct. Daarna bleef hij sukkelen met zijn gezondheid. Met Ajax heeft hij na zijn aftreden slechts in de rechtszaal contact gehad. Hoewel hij zijn onoirbare handelingen verrichtte alleen in het belang van Ajax, blijft hij wellicht altijd geassocieerd met de geruchtmakende zwartgeldaffaire. Dat verdient de even nukkige als vriendelijke brombeer niet. Want Ton Harmsen was een echte Ajacied.