Libische advocaat Lockerbie-verdachten; 'Wij werpen geen obstakels op'

De Libische advocaat Ibrahim Legwell, die opkomt voor de verdachten van de Lockerbie-aanslag, ontkent enigerlei voorwaarde te stellen voor hun berechting conform Schots recht in Nederland. Wel moet de procedure voor een eerlijke rechtszaak worden afgerond met “wettelijke garanties” voor een eerlijk proces.

AMSTERDAM, 8 SEPT. Ibrahim Legwell, die de twee Libische beklaagden in het Lockerbie-proces verdedigt, is een advocaat met grote ervaring. Anders dan zijn Leider, kolonel Gaddafi, laat hij zich in fluwelen termen uit over de verwerpelijke voorstellen en ideeën van zijn tegenpartij: de regeringen van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Daarom zegt hij aan de telefoon vanuit de Libische hoofdstad Tripoli: “Ik stel geen voorwaarden, laat me dat uitdrukkelijk zeggen! De procedure voor een eerlijke rechtszaak is eindelijk begonnen. En die moet nu worden afgerond met wettelijke garanties voor een eerlijk proces. Dus moeten ook regionale organisaties als de Arabische Liga en de Organisatie van Afrikaanse Eenheid daarin een rol spelen.”

Wat verstaat u onder wettelijke garanties voor uw cliënten?

“Daaronder valt niet alleen de plaats waar het proces wordt gehouden, maar ook dat de rechtbank onpartijdig is. En natuurlijk dat de mensenrechten van mijn cliënten in acht worden genomen. Een eerlijke rechtszaak is niet alleen het overbrengen van een rechtbank met een sheriff en de politie naar een dorp in een ander land.”

De garanties moeten volgens Ibrahim Legwell worden uitgewerkt door juristen en niet door politici. “Dat is conform artikel 36 lid 3 van het Handvest van de VN. Bovendien mag Libië niet geïsoleerd worden, het moet in de rechtsgang worden betrokken.”

Hij is bepaald niet gelukkig met de eis van de VS en Groot-Brittannië, herhaald in een zeer recente resolutie van de Veiligheidsraad van de VN, dat zijn cliënten aan Nederland moeten worden uitgeleverd. “Die eis dat mijn twee cliënten simpelweg alleen worden uitgeleverd is uitsluitend bedoeld als een vernedering en om een regeling te vermijden.”

Waarom ziet u dat zo?

“Omdat er eerst een verdrag moet komen tussen Libië en Nederland hoe we de zaak oplossen. Want er bestaat een uitleveringsverdrag tussen de VS en Nederland. En er bestaat een Europese Conventie inzake uitlevering.”

“Wij gaan akkoord”, zegt Ibrahim Legwell. “met een internationale rechtbank, die de Schotse wetgeving toepast. Maar we willen wèl overeenstemming bereiken over de rechters die als jury optreden. Deze jury moet een verscheidenheid aan culturen vertegenwoordigen. Laat me nogmaals duidelijk zijn: wij stellen geen voorwaarden, wij werpen geen hindernissen op. Wij willen alleen verhelderingen en regelingen.”

Wat verwacht u van een eerlijk proces?

“Ik verwacht uiteindelijk van een eerlijk proces dat er geen veroordelingen komen. Maar mochten mijn cliënten toch veroordeeld worden, dan moeten zij hun straf uitzitten volgens de Nieuwe Wet op het Internationale Straftribunaal, waarover in de VN een ontwerp is ingediend. Dat zou in Libië kunnen zijn. Die nieuwe wetgeving maakt overigens nu deel uit van het internationale recht. Nogmaals: wij werpen geen obstakels op.”

Op de vraag of Nederland wel een neutraal land is na de reactie van minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken dat onderhandelen niet mogelijk is en dat kolonel Gaddafi alleen maar ja of nee moet zeggen, antwoordt Ibrahim Legwell: “Ik hoop het wel. In Den Haag is het Internationaal Gerechtshof gevestigd. En dat heeft ons al eerder gelijk gegeven. Maar het is wel vreemd van uw minister. Hij weet toch dat er geen uitlevering bestaat zonder verdrag? Er moet gewoon een verdrag komen tussen Nederland en Libië. Of misschien niet een verdrag, maar dan wel een regeling om die twee van hier naar daar over te brengen. Toen de Romeinse gouverneur Syrië vroeg Hannibal uit te leveren, was het antwoord: 'Geen uitlevering zonder verdrag.' En sindsdien houdt iedereen zich daaraan.”

Maar dat wordt toch allemaal al bepaald door de recente resolutie van de Veiligheidsraad?

“In paragraaf 36 van het Handvest van de VN staat dat de Veiligheidsraad niets te maken heeft met juridische kwesties.”

Accepteert u dus niet de bindende resolutie van de Veiligheidsraad die net is aangenomen?

“Wij hebben op de 24ste dertig pagina's ingeleverd. En de resolutie is op de 27ste aangenomen. Dus ze zullen wel geen tijd hebben gehad om dat te lezen. Maar nogmaals: we stellen geen voorwaarden, we willen alleen garanties.”

De 64-jarige Ibrahim Legwell hoeft niet te klagen over gebrek aan steun. Hij vertelt dat hij en zijn cliënten sinds juli 1992 worden bijgestaan door een internationaal team van advocaten uit de VS, Engeland, Schotland, Nederland, Duitsland, Zwitserland, Malta, de Arabische wereld en Afrika.

Zijn strategie verraadt zijn juridische opleiding in Egypte. Nog steeds is hij een toegewijd aanhanger van de Arabisch-nationalistische idealen uit de jaren '60.

Handelt u conform de instructies van de Libische overheid?

“De Libische overheid”, zegt Ibrahim Legwell, “behandelt deze zaak vanuit haar eigen gezichtspunt. Maar uiteindelijk beslissen mijn twee cliënten wat er gaat gebeuren. Want de Volkscongressen die in ons land als parlement fungeren en dus uiteindelijk alles bepalen, hebben op 26 juni 1992 besloten dat er voor mijn cliënten een uitzondering wordt gemaakt, en dat zij het laatste woord hebben.”

Dat betekent toch dat zij nooit met een proces buiten Libië akkoord gaan en hun prettige leven in Libië voortzetten?

“Hoe komt u erbij dat zij een prettig leven hebben? U kunt zich niet voorstellen hoe mijn cliënten lijden en geleden hebben - op zoek naar een eerlijk proces dat zij maar niet kregen. U moet dat vergelijken met Jezus, die op Goede Vrijdag - wij in de Arabische wereld noemen dat Slechte Vrijdag - tevergeefs een eerlijk proces zocht. Sinds juli 1992 proberen zij een eerlijk proces te krijgen. De twee zijn er zeer op gebrand een eerlijk proces te krijgen.”

Wat is de rol van de leider Gaddafi, als uw twee cliënten het toch uiteindelijk beslissen?

“Diezelfde vraag werd me eens door een andere journalist uit Canada gesteld. Toen antwoordde ik: 'Bent u calvinistisch? Kunt u mij uitleggen wat de rol van Calvijn in Genève was?' Diezelfde rol vervult Gaddafi in Libië. Hij geeft de richting aan. Er zijn van die mensen in de wereld: Mao Zedong in China, Khomeiny in Iran.”

Bent U bereid te wedden dat er ooit een proces komt?

“Ik ben ervan overtuigd dat er een proces komt. Wij hebben alleen verduidelijkingen en regelingen nodig. Het belangrijkste is dat er een bereidheid is. Er zijn overal goede mensen, ook in de VS en in Engeland. En ik ben er zeker van dat met goede wil het recht zal zegevieren. Ik zal die weddenschap winnen.”

Bent U bereid een miljoen dollar in te zetten dat het tot een proces komt? Op die vraag antwoordt Ibrahim Legwell met een lach.