Landlozen Brazilië vieren Onafhankelijkheidsdag

In Brazilië was Onafhankelijkheidsdag gisteren voor landloze boeren, dak- en werklozen aanleiding om de straat op te gaan.

RIO DE JANEIRO, 8 SEPT. Acht pantserwagens rollen door het zakencentrum van Rio de Janeiro. Even later komt een peloton cavaleristen de hoek omdraven. 176 jaar geleden verklaarde Brazilië zich onafhankelijk van Portugal. Maar de nationale feestdag heeft hier een grimmig karakter.

Met ingehouden adem volgen de Brazilianen de koersdalingen op de beurs. Kapitaalvlucht, renteverhogingen en nieuwe bezuinigingsrondes door de regering bepalen nu al een maand lang het nieuws. “Ook bij de rijken begint het besef door te dringen dat we aan de rand van een afgrond staan”, zegt Dom Demétrio Valentini van de Braziliaanse bisschoppenconferentie.

Op het plein voor de Candelaria-kerk staan duizenden mensen wier gezichten normaal niet tussen de glimmende bankgebouwen en ministeries worden gezien. Landloze boeren die al een maand lang, in zeventig kolonnes, naar de hoofdsteden van de deelstaten van Brazilië marcheren. Ze dragen Braziliaanse vlaggen mee. 'Orde is dat niemand honger heeft', staat erop, in een variatie op het nationale motto 'Orde en Vooruitgang'. En: 'Vooruitgang is als iedereen meetelt in het land.'

'De schreeuw van de uitgesloten', luidt het motto van de betogers. “Vandaag schreeuwen we. Niet om de onafhankelijkheid, maar om ons bestaan”, zegt Claudio Amaro. Amaro is één van de leiders van de Movimento Sem Terra (MST). Een basisbeweging van landloze boeren die probeert met landbezettingen iets te doen aan de scheve verhoudingen op het Braziliaanse platteland. Tachtig procent van de grond op het platteland in handen van maar vijf procent rijken. Door de binnenlandse recessie en de vrije markt-politiek van de regering Cardoso verliezen steeds meer landarbeiders hun baan.

“Wij willen geen land om te speculeren. We willen land om bonen en mais te verbouwen”, zegt de priester die de manifestatie voor de Candelaria-kerk leidt. Hij spreekt over God, maar maakt ook grappen over marihuana. Twee weken geleden beschuldigde president Cardoso de MST ervan op bezette landgoederen marihuana te verbouwen. Die bewering trok hij later weer in.

De priester richt ook het woord tot de nieuwe beweging van daklozen (TST) die zich in de sloppenwijken heeft gevormd. Hij spreekt over het gebrek aan huisvesting, water, riolering en elektriciteit en herinnert aan de het laatste rapport van de Braziliaans bisschoppenconferentie. Daarin wordt becijferd dat honderd miljoen Brazilianen, tweederde van de bevolking, onder de armoedegrens leeft.

Een kind zingt. Rauw en hard. Een lied over acht slapende straatkinderen die hier, in het portiek van de Candelaria-kerk, door de politie zijn vermoord. Omdat ze arm en vuil en overbodig waren.