Europa en Azië wekken Zijderoute tot leven

Nieuwe transportroutes tussen Europa en Azië, die tot een aanzienlijke toename van de handel moeten leiden, zijn van levensbelang voor de Kaukasus en Centraal-Azië.

ANKARA, 8 SEPT. Om de invloed van Rusland in de Kaukasus en Centraal-Azië verder terug te dringen, blazen vertegenwoordigers van 33 landen, van Japan tot en met Nederland, vandaag in Baku, de hoofdstad van Azerbajdzjan de legendarische zijderoute, de historische handelsweg die zich van Spanje tot aan China uitstrekte, nieuw leven in.

Het gaat om de aanleg van belangrijke transportroutes, over land, via de zee en door de lucht, die Europa via de Kaukasus met Azië moet verbinden. De havensteden Constan¸ta in Roemenië en Odessa in de Oekraïne, beide aan de Zwarte Zee, zijn naar verwachting de toekomstige connecties met West- en Noord-Europa. De verbinding zal zo goed als zeker verder gaan via twee punten in Georgië (Kaukasus), de havensteden Batoemi en Poti, eveneens aan de Zwarte Zee.

De routes over de weg en per spoor lopen eveneens via Georgië en twee andere republieken in de Kaukasus (Azerbajdzjan en Armenië), van waaruit de corridors zich verder uitstrekken via de Kaspische Zee, naar de jonge republieken in Centraal-Azië als Turkmenistan, Oezbekistan en Kazachstan. Van daaruit gaat het verder naar het hart van Azië, China. Een andere aftakking loopt naar Tadzjikistan en Kirgizië.

De verwezenlijking van deze transportroutes is van levensbelang voor de economische ontwikkelingen in de Kaukasus en Centraal-Azië, delen van de voormalige Sovjet-Unie die geen enkele verbinding hebben met de open zee. De corridor van Europa via de Kaukasus naar Azië levert van het begin tot het eindpunt een besparing op van tweeduizend kilometer (de bestaande handelsroutes lopen nu vrijwel allemaal nog via Rusland) en drukken de transportkosten met zeker veertig procent. De omvang van het handel stijgt naar verwachting in het jaar 2010 tot 34 miljoen ton, van 1,9 miljoen ton in het afgelopen jaar.

Het initiatief voor TRACECA, 'Transportcorridor: Europa-Kaukasus-Azië', werd in 1993 genomen in Brussel, tijdens een ontmoeting van de vijf Centraal-Aziatische landen en de drie landen in de Kaukasus. De Europese Unie (EU) en de Oost-Europa Bank (ERBD) financieren een belangrijk deel van de naar schatting 900 miljoen dollar die nodig zijn om de geplande infrastructuur aan te leggen.

De conferentie vandaag in Baku, en de aanwezigheid van tal van prominente staats- en regeringsleiders uit de regio, is mede een extra ondersteuning voor president Haidar Alijev van Azerbajdzjan, die volgende maand hoopt te worden herkozen. Onder zijn autoritaire leiding ontpopte Azerbajdzjan zich in de afgelopen jaren tot de belangrijkste speler in het nieuwe Great Game, de strijd om de winning en distributie van de Kaspische olie (naar schatting 20 tot 30 miljard vaten). Azerbajdzjan is in snel tempo bezig om de Russische overheersing van zich af te schudden.

Dat is ook in het belang van omliggende landen als bijvoorbeeld Turkije, die met ondersteuning van de VS proberen om een centraal distributiepunt te worden wat betreft de Kaspische energie, in de vorm van een oliepijpleiding tussen Baku en Ceyhan aan de Turkse Middellandse-Zeekust. Eveneens staat er een treinverbinding op stapel vanuit Istanbul via Kars in Oost-Turkije, verder naar Tbilisi in Georgië en Baku in Azerbajdzjan, die uiteindelijk uitkomt in Tasjkent, de hoofdstad van Oezbekistan.

De hoop van Alijev is dat de conferentie wordt afgesloten met de ondertekening van een multilateraal verdrag. De lidstaten van de Europese Unie hebben echter al aangekondigd niet te ondertekenen, omdat bepaalde onderdelen van de overeenkomst in tegenspraak zijn met internationale transportafspraken.

Een ander belangrijk punt is de aanwezigheid van de Armeense premier, Armen Darbinian, vandaag in Baku. De buurlanden zijn al jarenlang verwikkeld in een gevecht over de door enclave Nagorny Karabach in Azerbajdzjan, die - met een deel van Azerbajdzjan zelf - door Armeniërs is bezet en die zich onafhankelijk heeft verklaard. Hierbij zijn zeker 35.000 mensen om het leven gekomen. Zijn bezoek wordt algemeen gezien als een manier om de gesprekken tussen de buurlanden weer op gang te brengen.