Een rustig eiland

Een groot aantal steden en dorpen, met name in Brabant, Limburg, Zeeland en Drenthe, heeft de laatste jaren met een herindeling te maken met vaak pijnlijke gevolgen.

SINT PHILIPSLAND, 8 SEPT. God mag dan uit Jorwerd verdwenen zijn, op Sint Philipsland richt men zich nog naar Zijn woord. Bij de Kamerverkiezingen in mei van dit jaar stemde ruim eenderde van de tweeduizend bewoners op de Staatkundig Gereformeerde Partij. Nog niet zo lang geleden maakte de SGP met een absolute meerderheid de dienst uit in de gemeenteraad van het kleine Zeeuwse eiland.

'Flipland' is een rustig eiland. Doorgaande wegen zijn er niet. Pas in de jaren zeventig werd het eiland via twee dammen verbonden met de rest van Zeeland. Wie vanaf Tholen over de Krabbedam naar Schouwen-Duivenland of Goeree-Overflakkee rijdt, laat de twee dorpjes op het eiland, Sint Philipsland en Anna Jacobapolder, links liggen.

De geïsoleerde ligging heeft het eiland in het verleden behoed voor invloeden van buitenaf. De SGP zorgde er voor dat dat zo bleef. In 1979 stemde de gemeenteraad tegen de bouw van vakantiehuisjes op het eiland. Toeristen? Dat leidde alleen maar tot verstoring van de zondagsrust, zo oordeelde SGP-voorman L. Walpot. Zijn achterban was het roerend met hem eens.

Op 1 januari 1995 ging de gemeente Sint Philipsland op in de gemeente Tholen. De gemeentelijke herindeling verliep - tegen het gebruikelijke beeld in - zonder grote strubbelingen. Het gemeentebestuur van Sint Philipsland was zelf tot de conclusie gekomen dat de fusie met Tholen onvermijdelijk was geworden. Men kon zelf besluiten tot herindeling, of heringedeeld worden.

“Toen in 1993 de oude burgemeester Vogel met pensioen ging, was het duidelijk dat het geen zin meer had om een vervanger te zoeken”, zegt A. Verbree, burgemeester van Reimerswaal (Zuid-Beveland). Van 1993 tot 1995 was hij waarnemend burgervader op Sint Philipsland. “De provincie Zeeland had plannen gepresenteerd waarin het aantal gemeenten drastisch zou worden verminderd. Op Walcheren was men al begonnen met de herindeling.”

Hoewel zelfverkozen, ging de fusie met het naburige Tholen volgens Verbree niet van harte: “Er was bij het gemeentebestuur van Sint Philipsland bepaald geen hoera-stemming.” Verbree's eigen gevoelens waren tweeslachtig.“Ik vond het jammer dat het zelfstandige Flipland na meer dan vijfhonderd jaar zou verdwijnen. Maar ik zag ook in dat het niet anders kon.”

Dat het niet anders kon, was al enige tijd duidelijk. Sint Philipsland was een te kleine gemeente met een te klein gemeentebestuur en met een te klein budget. Er was een voortdurend gebrek aan geld. “In de gemeenteraad werd over elk tientje gediscussieerd”, zegt secretaris J. Walpot (een neef van de SGP-voorman) van de tennisvereniging 'De Ruucstoppelen'. “Voor de aanleg van een parkeerplaats bij de club was zevenhonderd gulden nodig. Er werd begonnen met de aanleg, maar het werk werd niet afgemaakt. Een van de twee wethouders belde toen op met de mededeling dat het gemeentebestuur niet meer dan vijfhonderd gulden kon vrijmaken. Toen hebben we zelf maar een paar bedrijven gebeld.”

De SGP had niet staan juichen bij de oprichting van de tennisclub, in 1989. Als mensen zich zo nodig met wereldse zaken als sport wensten bezig te houden, dan moesten ze dat maar zelf betalen, zo vond het gemeentebestuur. Om überhaupt een vergunning te krijgen voor de aanleg van een tennisbaan had het clubbestuur plechtig moeten beloven niet op zondag te spelen. Walpot: “Een gentleman's agreement, zo noemde burgemeester Vogel dat. Het is maar hoe je het bekijkt. Voor ons was het stikken of slikken.”

De herindeling was voor de Ruucstoppelen een zegen, zo vertelt de clubsecretaris. De gemeente Tholen, met ruim twintigduizend inwoners en een positief saldo op de bank, besloot de gemeentelijke voorzieningen van Sint Philipsland op te trekken naar het Tholense niveau. De schuld van tachtigduizend gulden die club had opgebouwd, nam de gemeente over. Ook kwam er anderhalve ton op tafel voor de bouw van een clubhuis. Walpot: “We were saved by the bell.”

Administratief gezien liep de herindeling op rolletjes. Op de gemeentesecretaris na vonden alle achttien Fliplandse gemeenteambtenaren een baan bij op het gemeentehuis van Tholen in Sint Maartensdijk. Ook politiek gezien waren er nauwelijks problemen, vertelt de Tholense burgemeester H. van der Munnik. De herindeling was lang tevoren op bestuurlijk niveau 'voorgekookt'. Van der Munnik: “In de provincie Groningen had ik al diverse herindelingsprocessen meegemaakt. Mijn ervaring is dat je het snel moet doen, voordat er politiek gekrakeel ontstaat. Binnen drie maanden waren de belangrijkste raadsbesluiten genomen.”

Grote problemen waren er dus niet. Wel irritaties, vooral aan Fliplandse kant. De Fliplanders konden het maar moeilijk verkroppen dat er in het gemeentewapen van het nieuwe groot-Tholen niets van het goud met groene banen uit het wapen van Sint Philipsland was terug te vinden. Het gemeentebestuur van Flipland stond er verder op dat ook in de toekomst op het eiland getrouwd zou kunnen worden. Het dorpshuis werd er voor tienduizenden guldens voor aangepast.

Volgens burgemeester Verbree had grote broer Tholen “iets tactischer” om kunnen gaan met de Fliplandse gevoelens. “Sint Philipsland had duidelijk last van het Calimero-effect. Voor Tholen hoefde het allemaal niet zo nodig. Met iets meer begrip hadden de emoties over dit soort kleine zaken niet zo hoog op hoeven lopen.”

In 1994 werden er nieuwe gemeenteraadsverkiezingen gehouden. De Fliplandse stemmers brachten geen aardverschuiving in de Tholense politieke verhoudingen teweeg: ook op Tholen was de SGP al de grootste partij. Voorman L. Walpot ging de Fliplandse belangen in de gemeenteraad van Tholen vertegenwoordigen. In 1998 nam hij verbitterd afscheid van de politiek. Walpot kon het niet vinden met de Tholense SGP'ers. Te pragmatisch, te werelds, vond hij.

De invloed van het 'wereldse' Tholen is ook op andere gebieden merkbaar. Tegenwoordig wordt er ook op zondag getennist bij de 'Ruucstoppelen'. Clubsecretaris J. Walpot had “twee weken” nodig om een beleefd antwoord te verzinnen op een boze brief van de SGP-kiesvereniging Sint Philipsland: “Ze schreven dat we misbruik maakten van de nieuwe vrijheid.”

Amateurhistoricus Jan Kempeneers, het geheugen van Sint Philipsland, meent dat de afstand tot het gemeentebestuur sinds de herindeling groter geworden. “Vroeger sprak je de burgemeester op straat. Dat is nu voorbij.” Maar verder is er op Sint Philipsland weinig veranderd, zegt hij: “We zijn altijd een rustig eiland geweest. Dat is zo gebleven.”