Zjoeganov komt niet meer op de buis

De Russische televisie is als kanon tegen de communisten in de Doema in stelling gebracht.

MOSKOU, 7 SEPT. De studiogast kijkt recht in de camera en lijkt met zijn pen tegen de binnenkant van de beeldbuis te tikken: “Communisten, vergeet het maar, jullie komen niet aan de macht.”

De 60-jarige Viktor Tsjernomyrdin, die tot elke prijs roerganger wil worden van het op drift geraakte Rusland, mag een uur lang ongestoord campagne voeren in Itogi, het belangrijkste tv-programma van de week, op prime-time zondagavond. “Rusland zit al twee weken zonder leider. Tsjernomyrdin wil de crisis aanpakken”, zegt Tsjernomyrdin over zichzelf, “maar Tsjernomyrdins handen zijn gebonden.”

Nu Jeltsin verzwakt en verward in het Kremlin ronddoolt, zijn de gestaalde kaders in de Doema op oorlogspad. De meerderheid van communisten en nationalisten weigert 'zetbaas Tsjernomyrdin' te accepteren en blokkeert de terugkeer van de oud-premier nu al een week. Maar het front tegen de Partij van de Macht (de kring van getrouwen achter het tweetal Jeltsin en Tsjernomyrdin), brokkelt gestaag af. Een week geleden eisten de communisten nog het hoofd van Jeltsin, vandaag zitten ze bij hem aan tafel.

Hoe kan dat? Persoonlijke drijfveren spelen een rol. De 450 Doema-leden - een samenraapsel van ex-kosmonauten, operazangers, in ongenade gevallen generaals en regelrechte oplichters - willen hun comfortabele baantje niet riskeren. Ze zijn bang dat Jeltsin, overeenkomstig de grondwet, bij een derde afwijzing van Tsjernomyrdin het parlement ontbindt.

Maar minstens zo belangrijk is de laat opgestarte propagandamachine van de Russische media. De Kommersant Daily, die het zakenbelang behartigt, gaf vorige week woensdag het startschot: de halve voorpagina was ingeruimd voor een griezelportret van communistenleider Gennadi Zjoeganov. “Hij is klaar voor de oorlog”, stond erboven.

Vorige week zondag nog had Itogi hem te gast. “De communistische partij heeft besloten om geen politiek compromis aan te gaan en de kandidatuur van Tsjernomyrdin te verwerpen”, zei hij. Gisteravond zat Tsjernomyrdin voor de camera en werd Zjoeganov eenvoudig van het scherm geweerd. Presentator Jevgeni Kiseljov, de zogezegd onafhankelijke anchor man van de zogezegd onafhankelijke zender NTV, heeft zijn onpartijdigheid ingeruild voor het hogere doel: stop de terugkeer naar de USSR.

Analoog aan 1996, bij de moeizame herverkiezing van president Jeltsin, is het kanon televisie nu opnieuw ingezet om de opmars van Zjoeganov en de zijnen af te stoppen. De Russische oligarchie, met tycoons als NTV-baas Vladimir Goessinski voorop, zwoer in 1996 om Jeltsin tegen elke prijs in het Kremlin te houden. “Ik kan me van die verkiezingstijd alleen maar Jeltsin herinneren”, zegt een Russische tolk. “Jeltsin lachend, Jeltsin dansend, Jeltsin toastend.”

Ditmaal is de president als leider opgebrand, maar de Partij van de Macht heeft Tsjernomyrdin naar voren geschoven. Behalve de hondstrouwe staatsmedia hebben dit weekend ook de commerciële stations hun camera's vrijwel van Zjoeganov en de zijnen weggedraaid. Voor een machtsstrijd die letterlijk op tv wordt uitgevochten is dat van wezenlijk belang. Op straat is het rustig (de meeste Moskovieten zijn aardappels aan het rooien bij hun datsja buiten de stad), er zijn geen optochten, vlaggen of verdachte militaire oefeningen. Anders dan in 1993 bij de bestorming van het parlement, of in 1991 bij de poging-tot-staatsgreep tegen Gorbatsjov, is deze crisis bij uitstek die van pratende hoofden op televisie.

De brede kop van “zwaargewicht” Tsjernomyrdin is alomtegenwoordig. Itogi laat hem reageren op historische beelden uit 1917. “Godzijdank is Boris Jeltsin niet zo besluiteloos als tsaar Nicolaas II”, zegt hij. Er volgt een archieffilmpje over Russische zwarthemden, en ook al hebben zij zich in de huidige crisis nog niet geroerd, de presentator vraagt zijn gast: “Hoe kan Rusland de dreiging van het fascisme afwenden?”

Er is eigenlijk maar een mogelijkheid, zegt Tsjernomyrdin, en dat is om hem onverwijld tot regeringsleider te benoemen. “Rusland is een stuurloos schip in zwaar weer, terwijl de bemanning ruzie maakt over wie de kapitein moet zijn”, zegt hij zwaaiend met zijn pen. “Laten we hopen dat de Doema zich verantwoordelijk opstelt.” Ja, zo besluit de interviewer, “laten we hopen dat ze snel instemmen met uw kandidatuur.”