'Mijn God! Waarom?', huilt de bisschop

Het dak van de 'Universele Kerk van het Koninkrijk Gods' in Sao Paulo stortte zaterdagochtend in boven dertienhonderd gelovigen. Deze ultra-rechtse protestante sekte steekt de katholieke kerk in Brazilië inmiddels naar de kroon.

RIO DE JANEIRO, 7 SEPT. 'Bisschop' Edir Macedo probeerde nog een positieve wending te geven aan de ramp waarbij 23 volgelingen omkwamen en ten minste 500 andere kerkgangers gewond raakten. “Zalig degenen die sterven in het gebed”, riepen aanhangers. Bijbelvast ondersteunde de bisschop dit met Psalm 116, vers 15: 'Dierbaar in de ogen van de Here is de dood van zijn Heiligen'.

Maar na twee uur lang zijn miljoenenaanhang te hebben getroost - via het televisiestation van zijn eigen religieuze imperium - kwam het hoge woord er uit. “Ik zou het kunnen begrijpen als het ging om een discotheek, vol met mensen die alcohol drinken en drugs gebruiken. Maar het gebeurde in een kerk met biddende mensen. Mijn God! Waarom?”, riep Macedo, en barstte in tranen uit. De ex-lotenverkoper die zich opwerkte tot de 'bisschop' van de protestantse sekte 'Universele Kerk van het Koninkrijk Gods' kon het niet vatten. Waar had zijn hel-en-verdoemenis prekende sekte Gods toorn aan verdiend?

Zaterdagochtend om half twee waren in Osasco, een satelietstad van Sao Paolo, de meeste mensen allang naar bed. Uit de vroegere bioscoop 'Glamour' steeg nog gepreek op. Meer dan dertienhonderd mensen zaten samengepakt hun geloof te vieren. De dominee - of bisschop, zoals de leiders van de sekte zich tot woede van de katholieke kerk noemen - hield zijn gebruikelijke tirade tegen 'deze wereld vol zonden'. Satan, zei hij, was werkzaam in seks, drugs, feesten en dans. Boven de hoofden van de gelovigen klonk onheilspellend gekraak. De bisschop besteedde er geen aandacht aan en riep de gelovigen op tot gebed. Met hun ogen dicht en armen zwaaiend door de lucht baden de mensen voor de redding van het volk.

Toen stortte het dak in. Gelovigen werden geplet door veertig meter lange balken. Het licht viel uit. Volgens de 34-jarige kerkgander Louca Lourenzo, die zijn moeder onder het puin verloor, was het de eerste dertig seconden na het ongeluk doodstil. “Eerst zijn we de Heilige Geest gaan zoeken”, verklaarde hij. “Het was niet God zelf die het heeft gedaan”, concludeerde een gelovige die de ramp overleefde. “Maar hij heeft er wel toestemming voor gegeven.”

Over de aardse oorzaak van de ramp is nog weinig bekend. Volgens de brandweer heeft het maken met het doorsijpeling van water in de dubbele wanden die in de ruimte waren aangelegd. Daardoor zouden de steunbalken in het dak zijn verrot. De 'bisschop-ingenieur' van de sekte spreekt dit tegen.

De 'Universele Kerk van het Koninkrijk Gods' is het meest fundamentalistische en intolerante deel van de protestante beweging die in de jaren zestig uit de Verenigde Staten kwam overwaaien. Want sinds een kleine tien jaar is Brazilië niet meer het 'grootste katholieke land ter wereld'. Dit is vooral te wijten aan de enorme populariteit van de vele sektes van de Pinksterbeweging in de sloppenwijken. Macedo beweert dat de Pinkstergemeenten in Brazilië 30 miljoen volgelingen hebben. Anderen schatten het op een twintig miljoen. In 1991 liet een bezorgd Vaticaan een geheime studie liet maken naar de Braziliaanse protestanten. Onderzoekers rapporteerden de Paus toen dat er inmiddels meer actieve protestanten dan katholieken in Brazilië waren. Terwijl de katholieke kerk leegloopt, wint de Pinksterbeweging er jaarlijks 600.000 zielen bij.

“God zegt dat je Hem moet eren. Dat doe ik dan ook.” Elke dag van de week gaat Washington (29) met zijn vrouw en kinderen naar één van de 800 kerken die Macedo in Rio de Janeiro heeft. Op zondag gaat hij twee keer, en op vrijdagnacht nog eens. Washington woont in de sloppenwijk. In een piepklein huisje, samen met zijn ouders en drie getrouwde broers. De enige die werkt is zijn moeder. Soms knort ze over al die 'luie nietsnutten' die ze elke dag weer moet voeden. Maar ze is blij dat drie van haar vier zoons “in God zijn gegaan”. In de sloppenwijk van Morro dos Prazeres zijn er verder twee opties: de drugshandel of vertrekken.

“God heeft mij een uitweg gewezen”, zegt Washington tevreden. Het verbod dat de kerk oplegt op roken, drinken en dansen “gaat in tegen alles wat mij een echte Braziliaan maakt”, maar het betekent wel dat Washington plannen voor de toekomst kan maken. Welke? “Voetballer worden en een eigen huisje bouwen, ver weg van de sloppenwijk.” Op zijn leeftijd zal Washington geen voetballer meer worden. Ook het eigen huisje is niet waarschijnlijk. “Elke keer als hij een baantje heeft, verpest-ie het weer”, klaagt zijn moeder. “Halverwege zijn werkdag loopt hij weg om naar de kerk te gaan.”

Brazilianen worden vooral aangetrokken door de nadruk op eigen verantwoordelijkheid van de Pinksterbeweging. “Deze religie geeft de armen de hoop op individuele manier hun lot kunnen ontstijgen”, schrijft de Amerikaanse onderzoeker Joseph Page. In tegenstelling tot de katholieke Bevrijdingstheologie, met zijn nadruk op collectieve actie, vertelt het nieuwe Braziliaanse protestantisme dat er individuele 'wonderen' zijn.

Natuurlijk geschieden wonderen alleen als je er voor honderd procent in gelooft. En geloof druk je het beste uit door veel geld in het collectezakje van de kerk te stoppen. Edir Macedo van de 'Koninkrijk Gods' heeft verschillende juridische procedures tegen zich lopen. Belastingontduiking en geldwitwasserij zijn de belangrijkste verdenkingen. Tien jaar geleden legde Macedo al 45 miljoen dollar op tafel voor de aankoop van het televisistation Rede Record. Inmiddels bezit hij een bouwbedrijf, twintig kranten, zeventien radiostations en vele landgoederen.

Dan is er nog de politiek. “Amen”, zingt de menigte in de kerk van de wijk Botafógu in Rio de Janeiro. “We bidden dat Gods dienaar Carlos Alberto Rodrigues de meeste stemmen krijgt.” Meer dan twintig kandidaten heeft het 'Koninkrijk Gods' voor het parlement, verdeeld over verschillende rechtse partijen.

“Het gaat erom de politiek weer door de Heilige Geest te laten inspireren”, roept 'Gods Dienaar' Rodrigues. Er valt nog veel te doen. Een paar jaar geleden wisten de protestanten al een grondwetswijziging tegen te houden die abortus zou legaliseren. Nu lobbyt men om preventiemaatregelen tegen aids af te schaffen.

Gods wegen zijn soms ondoorgrondelijk, maar in grote lijnen heeft Edir Macedo niet over Hem te klagen. De 'Universele Kerk van het Koninkrijk Gods' is in Brazilië een economische en politieke macht waar niemand omheen kan.