Malta kiest tegen verwachting in toch voor toetreding tot Europa

De inwoners van Malta hebben duidelijk voor de Europese Unie gekozen. De Nationalistische Partij, grote winnaar van de verkiezingen van zaterdag, zegt dat de voordelen van lidmaatschap de benodigde grote offers meer dan waard zijn.

HAMRUN, 7 SEPT. “Dit is een overwinning van alle jonge mensen, voor onze toekomst. Malta hoort bij Europa”. Lawrence hangt helemaal buiten het linker voorraam van de volgepakte pick-uptruck en moet schreeuwen om het lawaai te overstemmen. Zijn vrienden op de auto zwaaien met partijvlaggen, maar hij heeft de Europese sterren in zijn hand.

“Het is natuurlijk een risico, want Malta is niet zo sterk”, zegt hij. “Maar wij kunnen niet alleen blijven. Onze toekomst ligt in Europa.” Een explosie van vuurwerk, met gejuich begroet, maakt verder praten onmogelijk. Dan schuift de toeterende karavaan verder in de richting van het hoofdkwartier van de Nationalistische Partij. Daar staan duizenden mensen op straat te dansen en te zingen en zoveel mogelijk lawaai te maken: toeters met een spuitbus en bellen, grote lege olievaten, sirenes, muziek uit overbelaste luidsprekers.

Na een intermezzo van twee jaar Labour komt de Nationalistische Partij weer aan de macht. Zij kregen 35 zetels, tegen 30 voor Labour. Labour had de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie bevroren, maar de nationalisten willen de draad weer oppakken. “Wij zullen de Europese Unie informeren over onze intentie om verder te gaan waar we twee jaar geleden waren gebleven op de weg naar volledig lidmaatschap”, zei de 64-jarige partijleider Edi Fenech Adami gisteravond, nadat hij was beëdigd als de nieuwe premier.

Dat hij twee jaar geleden na negen jaar regeren het veld moest ruimen voor Labourleider Alfred Sant, een vijftigjarige organisatieadviseur, had vooral te maken met de onhandige manier waarop de Nationalisten de BTW hadden ingevoerd en veel minder met het plan van Labour om toetreding tot de Europese Unie te bevriezen. Bovendien waren de Nationalisten te zelfverzekerd, te arrogant geworden. In een verkiezingsdebat antwoordde Fenech Adami nu op de vraag of hij drie voorbeelden daarvan kon noemen: “Mijzelf, mijzelf, en mijzelf.” Hij is een stuk voorzichtiger geworden en roept ook niet meer dat jagers zich moeten houden aan Europese richtlijnen en niet meer naar believen trekvogels uit de lucht kunnen schieten. Alles op zijn tijd.

Ook Sant moet nu erkennen dat een meerderheid van de Maltezen bij de Europese Unie wil. De zoektocht naar een nieuwe identiteit is ten einde. Ten tijde van de Koude Oorlog kreeg het eiland volop aandacht van Oost en West wegens zijn strategische ligging. Iedereen wilde Malta te vriend houden en het eiland kon zich koesteren in het idee van een eigen weg. Na de val van de Berlijnse Muur is Malta minder belangrijk geworden. Het land moest zelf keuzes maken. Sindsdien noemen de Maltezen zich graag Euromeds - Europees en Mediterraan.

Veel Maltezen zijn wel een beetje bang voor Europa. Volgens de Malta Independent wortelt die angst in “het principiële wantrouwen van Maltezen tegen alle buitenlanders, die de Maltezen het kleine beetje dat echt van hen is willen afnemen.”

Met zijn muur van beschermende tarieven, met zijn verouderde Leyland-bussen en wegen vol gaten, met zijn schamele woningen en dorre landbouwgrond en met zijn veel te grote publieke sector, heeft Malta een enorme achterstand.

Daarom waren de 370.000 Maltezen volgens Sant beter af buiten de Europese Unie, want “anders komen de Sicilianen onze banen afpakken”. Het antwoord van de Nationalisten heeft de Maltezen overtuigd: de voordelen van de Europese markt zijn de offers waard die Malta zal moeten brengen, en bovendien heeft Brussel veel structuurfondsen waarvan Malta kan profiteren.

De scheidende premier betaalt de prijs voor een reeks misrekeningen. Hoewel hij nog drie jaar te gaan had, heeft Sant verkiezingen geforceerd in een poging de partij helemaal achter zijn New Labour-lijn te krijgen. Hij wilde met name oud-premier Dom Mintoff uitschakelen.

De 82-jarige Mintoff heeft decennia lang de politiek op Malta beheerst. Hij is een socialist in hart en nieren die de particuliere sector per definitie wantrouwt en aanschurkte tegen Libië en Moskou. Dat is allemaal voltooid verleden tijd binnen Labour. Maar de kritiek van de grand gold man dat Sant de ziel van Labour heeft verkocht aan projectontwikkelaars, raakt gevoelige snaren. Mintoff was niet meer herkiesbaar. Maar sommige traditionele Labourstemmers herkenden zich niet in Sants droom van een 'Zwitserland in de Middellandse Zee' en zijn daarom thuisgebleven.

Daarbij komt de economische malaise. Het bedrijfsleven was door de zigzagkoers ten aanzien van Europa de kluts kwijt en investeerde niet meer. De werkloosheid steeg, naar bijna 5 procent. De levensstandaard daalde, vooral door een andere kolossale misrekening: Sant probeerde de enorme verliezen bij de gas- en elektriciteitsbedrijven op te lossen door de gebruikers bijna vier keer zoveel te laten betalen in plaats van door de legendarische overbezetting en inefficiëntie bij deze nutsbedrijven aan te pakken. Met deze verkiezingen heeft Sant uiteindelijk zichzelf de das omgedaan.