Iran haat Talibaan, maar mijdt oorlog

Iran is in alle staten over de verdwijning van Iraanse burgers in Afghanistan. Het houdt omvangrijke militaire manoeuvres, maar oorlog lijkt niet aan de orde.

ROTTERDAM, 7 SEPT. De Islamitische Republiek Iran heeft de opkomst van de radicaal-islamitische Talibaan in het buurland Afghanistan van het begin af aan als een - door Washington georkestreerde - grote ramp gezien. De verdwijning van tien Iraanse diplomaten en een Iraanse journalist, die vermoedelijk zijn vermoord toen de Talibaan de Noord-Afghaanse stad Mazar-i Sharif bezetten, is wat dat betreft niets anders dan de zoveelste druppel in een al overvolle emmer.

De nationale veiligheid is voor Iran in het geding, maar even goed het imago van de islam. Voor de Iraniërs, of ze nu conservatief of liberaal zijn, zijn de Talibaan een achterlijk zootje - erger nog, onislamitisch. “In Irans nabijheid worden helaas onislamitische en onaanvaardbare daden verricht in naam van de islam door een groep waarvan de bekendheid met de islam twijfelachtig is”, verklaarde Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei twee jaar geleden al na de inname van Kabul door de Talibaan. Dat de Talibaan sunnitisch zijn en Iran overwegend shi'itisch is, speelt daarbij geen rol.

Dat oordeel is in de tussentijd geenszins milder geworden. Onder het bewind van de liberale president Mohammad Khatami heeft Iran zijn inspanningen nog eens geïntensiveerd om zijn imago van fundamentalistische schurkenstaat kwijt te raken, zijn internationale isolement te doorbreken en een gerespecteerde regionale mogendheid te worden. Buren die islamitische vroomheid meten aan de lengte van de baard en de Saoedische superfinancier van internationaal terrorisme Bin Laden onderdak bieden, schaden de naam van de islam en hinderen zo dat streven.

De slechte verhouding tot Afghanistan heeft meer aspecten. Iran herbergt bijna 2 miljoen Afghaanse vluchtelingen die het liever kwijt dan rijk is (ook al doen ze het werk waarvoor Iraniërs slecht te vinden te zijn) en die het nu niet kan terugsturen. Iran voert een zeer stringente anti-drugspolitiek, waarover de Verenigde Naties zich zeer lovend hebben uitgelaten, maar de Talibaan zouden Iran juist als doorvoerland gebruiken voor hun drugsexport. Volgens Teheran stimuleren de Talibaan de productie van verdovende middelen om hun militaire operaties te bekostigen. Iran voelt verantwoordelijkheid voor de shi'itische minderheid in Afghanistan, waarvan talrijke leden door de Talibaan na de inname van Mazar-i Sharif zouden zijn vermoord.

Iran heeft de afgelopen jaren met militaire en financiële steun aan de Afghaanse oppositie geprobeerd de Talibaan te ondermijnen, zoals gebleken zonder succes. Een rechtstreeks ingrijpen, waarover met name in Washington wordt gespeculeerd, wordt in Teheran echter - vooralsnog - onwaarschijnlijk geacht, zoals de Engelstalige Tehran Times gisteren schreef. Ook Iraanse leiders laten zich voorzichtig uit. Nog afgezien van de militaire (on)mogelijkheden, kan de zorgelijke economische toestand absoluut geen oorlog velen. De Iraanse burgers hebben Khatami gekozen in de hoop dat hij zorgt voor werk en persoonlijke vrijheid, en niet voor oorlog.