In de coulissen dichtbij de macht

Hoe word je tweede man? Dat ligt eraan in welke politieke omgeving je opereert. PvdA'er van Zijl stelde zich al ver voor de verkiezingen kandidaat bij zijn 'baas' Jacques Wallage. Of deze maar wilde noteren dat Van Zijl niet beschikbaar was voor een post in het kabinet, maar wel graag de nieuwe vice-voorzitter wilde worden. Dat was niet alleen een vroegtijdige, maar ook een riskante sollicitatie, want de twee laatste vice-voorzitters van de PvdA-fractie waren vrouw (Karin Adelmund en Margot Vliegenthart). Van Zijl mazzelde: niet alleen de opvolger van Wallage - Ad Melkert - wilde door met Van Zijl, ook de fractie. Bovendien waren er geen vrouwelijke kandidaten, zo bleek afgelopen week bij zijn verkiezing.

Bij D66 kom je er zo niet. Bert Bakker, sociaal-economisch specialist en een belangrijke adviseur van D66-onderhandelaar De Graaf bij de recente formatiebesprekingen, had belangstelling, maar een ééntweetje met fractieleider De Graaf was hier niet de manier. D66 koestert de vrije verkiezing en de cultuur van one-man-one-vote. Dus moest Bakker zich gewoon kandidaat stellen en zich onderwerpen aan een schriftelijke stemming met meerdere kandidaten, waarvan de uitslag niet bij voorbaat vaststond.

Hoe anders verliep de verkiezing van Clemens Cornielje bij de VVD. Deze voormalige campagneleider, fractievoorlichter en vertrouweling van Frits Bolkestein werd in de slotfase van de formatie door diezelfde Bolkestein naar voren geschoven. Dezelfde dag dat de de leden van de VVD-fractie zich eind juli in een biechtstoelprocedure uitspraken over hun nieuwe fractievoorzitter (één kandidaat, naam: Hans Dijkstal) moesten zij ook beslissen wie de nieuwe vice-voorzitter werd (één kandidaat, naam: Clemens Cornielje). Natuurlijk werd Cornielje daarna net als Dijkstal met algemene stemmen gekozen.

Hoe altruïstisch zijn deze dienaren in de politiek? Ze zijn geen van allen wereldvreemd en ook niet a-politiek en weten dat deze dienende functie tegelijk een plaats dicht bij de macht geeft. Want wie leidt bij de PvdA de vergadering van de fractie: de vice-voorzitter; wie bepaalt bij de VVD welke vragen de fractieleden aan het kabinet mogen stellen: de vice-voorzitter. Wie gaat bij de regeringsfracties naar het Torentje als de leider niet kan: de vice-voorzitter. En wie nemen de fractieleiders van Paars iedere donderdagavond mee naar hun overleg met de geestverwante bewindslieden: de vice-voorzitter. Ziedaar, de vice-voorzitter opereert niet in de schijnwerpers, maar hij zit wel overal bij.