Het toverstokje van Greenspan

De suggestie dat de rente in de VS kan dalen deed vanmorgen wonderen voor de beurskoersen. Maar de reden voor zo'n rentedaling is helemaal niet zo positief.

AMSTERDAM, 7 SEPT. Het orakel sprak, en de wereld voegde zich naar zijn woorden. Nadat het op de financiële markten vorige maand al gonsde van speculaties dat het stelsel van Amerikaanse centrale banken, de Federal Reserve, niet langer overweegt de rente te verhogen, gaf 'Fed'-voorzitter Alan Greenspan daar dit weekeinde het eerste publieke signaal over. In een toespraak aan de Berkeley Universiteit zei Greenspan dit weekeinde dat de Amerikaanse economie “geen oase van voorspoed” kan blijven “in een wereld die onder sterk toenemende druk” staat. De Federal Reserve, zo maakte Greenspan duidelijk, neemt nu een neutrale positie in op het gebied van de rentepolitiek.

De reactie vanmorgen was wereldwijd overweldigend. De Amerikaanse dollar daalde in Japan naar 132,10 yen, de laagste koers sinds mei van dit jaar. In Europa zakte de dollar, op ruim 1,94 gulden, naar zijn laagste koers sinds november vorig jaar. In Azië schoten de beurzen vooruit, met vroeg in de ochtend een koersstijging met 30 procent in Kuala Lumpur, een stijging van ruim 5 procent in Tokio en in Hongkong een sprong van bijna 8 procent. En Europa zette het beursfeest vanmorgen voort met koersstijgingen van tegen de 3 procent in Amsterdam, Parijs en Frankfurt, waar met name de geplaagde bankaandelen flink werden opgewaardeerd. Wall Street is vandaag dicht, maar de voortekenen wijzen op een flink koersherstel op de beurzen van Latijns Amerika.

De uitbundige reacties passen in het reddings-scenario dat op de financiële markten de laatste weken is uitgetekend. In 1987, toen de krach op Wall Street alle andere beurzen (op Tokio na) met zich mee naar beneden sleurde, reageerden de centrale banken van de VS en Europa met een renteverlaging. De reactie van vanmorgen anticipeert dan ook eerder op zo'n stap dan op handhaving van het huidige rentetarief van 5,5 procent waar Greenspan letterlijk op doelde. Een renteverlaging kan de druk op exotische munten, zoals die in Latijns Amerika, tegenover de dollar wat wegnemen, is goed voor het beleggingsklimaat en kan een krach voorkomen voordat die werkelijk plaatsheeft. Het is de vraag of zowel de anticipatie op een lagere rente als op de gevolgen daarvan terecht is. 1987 was een jaar waarin de inflatie fors opliep, en de langlopende rentes al flink waren gestegen. De beursreactie was er een op oververhitting van de economie, en centrale bankiers hebben nadien bedacht dat zij misschien wel te snel met hun renteverlaging zijn gekomen: de koersen herstelden zich wel, maar de inflatie liep de jaren daarna stevig uit de hand.

Bovendien is er de vraag of een lagere rente onder de huidige omstandigheden wel werkt. In Japan is de rente nu over de gehele linie onder de 2 procent, maar dat heeft het afkalven van de waarde van aandelen en onroerend goed niet voorkomen. Als niemand trek heeft om te lenen, heeft ook niemand iets aan een lage rente.

Los daarvan is er de reden waarom Greenspan zou overwegen de rente te verlagen. Hoewel de 'Fed' dezer dagen gedwongen is verder te kijken dan de landsgrenzen, lijkt Greenspans motief voornamelijk binnenlands. De 'oase van voorspoed' loopt kennelijk gevaar. En dat is nauwelijks goed nieuws voor de rest van de wereld. Export is een van de weinige manieren voor de crisislanden in Azië en een groeiende groep van andere opkomende markten om uit de malaise te komen. Dat de consumptieve vraag in de VS, hun voornaamste exportmarkt, de kans loopt in te zakken, is slecht nieuws waar een rentedaling misschien wel niet tegenop weegt.