'Economische groei kan tegenvallen'; Van Wijnbergen over recessie

Topambtenaar Sweder van Wijnbergen waarschuwde dit weekeinde dat het kabinet uitgaat van te optimistische verwachtingen over de groei van de economie.

DEN HAAG, 7 SEPT. De waarschuwing van Van Wijnbergen, secretaris-generaal op het ministerie van Economische Zaken, voor economische tegenwind komt iets meer dan een week voor Prinsjesdag naar buiten. Zijn uitlatingen in het PvdA Vlugschrift van afgelopen zaterdag heeft hij niet met het oog hierop gedaan, bezweert Van Wijnbergen: “De timing heeft te maken met de internationale economische ontwikkelingen zoals de crisis in Rusland, die twee weken geleden echt is losgebroken. Naar mijn mening zijn in het publieke debat de downside-risico's onderbelicht gebleven.”

Doelt u op de discussie in de Tweede Kamer over de besteding van meevallers bij een hogere groei van de economie dan de geraamde twee procent?

“Ja. Daar is vooral gesproken over upside-risico's, maar die zie ik nu niet. Bij de kabinetsformatie heerste het optimisme dat de economische groei wel hoger zou kunnen uitvallen dan in het behoedzame scenario. Toen het regeerakkoord twee maanden terug werd geschreven, kon je dat ook met redelijkheid volhouden, maar nu wil ik zeggen: de groei kàn tegenvallen.”

Bij de formatie heeft de Centraal Economische Commissie, waarvan u deel uitmaakt, een mogelijk 'slechtweerscenario' geschetst met een jaarlijkse groei van slechts 1,5 procent. Komt dat nu in beeld?

“Dat scenario is nu een stuk waarschijnlijker geworden en de sleutel ligt in de Verenigde Staten. De landen in Zuidoost-Azië, zoals Korea, zijn nog niet echt begonnen met exporteren, maar dat zal binnen vier, vijf maanden gebeuren. Dan kan het hard gaan: de export van Mexico steeg na de peso-crisis met dertig procent. De VS worden in dat geval overspoeld met goedkope produkten uit Azië, zoals chips en staal, en dan kan de roep om protectionisme sterker worden. President Clinton heeft een goede staat van dienst op dit gebied, maar in het Congres zijn andere geluiden te horen. In de jaren dertig hebben tijdens de Great Depression de tariefsverhogingen de negatieve spiraal ernstig versterkt. Tariefsverhogingen en importbeperkingen leiden tot een recessie en zouden Nederland, dat voor zestig procent van zijn economische productie afhankelijk is van de export, hard raken. In de loop van 1999, zeg 2000 staat de Nederlandse regering dan voor de taak iets te doen om de economie te stimuleren en dat kan alleen nog door de begrotingspolitiek.”

De lastenverlichting van 4,5 miljard die het kabinet heeft voorzien voor 2001 komt dan toch precies goed uit?

“Zeker, het moment is goed. Ik vraag me alleen af of de ruimte om het dan te doen er ook zal zijn. Het enige wat vaststaat zijn de uitgaven. De haalbaarheid van sommige bezuinigingen is onzeker. Om een voorbeeld te noemen: als het straks slechter zou gaan, is het klimaat niet gunstig om de geplande bezuinigingen in de sociale zekerheid door te voeren. De gasverkopen leveren dan ook minder op. Het tekort kan dan oplopen, maar mag natuurlijk niet boven de EMU-norm van 3 procent komen. Ik zie het nog niet gebeuren dat straks met een tekort van laat ik zeggen 2,8 procent nog eens miljarden worden uitgetrokken voor lastenverlichting. Daarom zeg ik: nu zoveel mogelijk naar de vermindering van het tekort om straks ruimte te hebben op de begroting.”

Moet de afspraak in het regeerakkoord over verdeling van de meevallers over èn het tekort èn de lastenverlichting dan worden aangepast?

“Ik zou de meevallers zoveel mogelijk gebruiken voor tekortreductie.”

Heeft u uw opmerkingen vooraf besproken met uw minister, Jorritsma?

“Ik heb dit economische scenario eerder met haar besproken.”

Maar wist Jorritsma vooraf, dat u dit ging zeggen in het PvdA Vlugschrift?

“Nee. Ik ben natuurlijk niet haar boodschapper.”

Is het de taak van de hoogste ambtenaar van EZ om de politiek openlijk te waarschuwen?

“Het is door de jaren heen vaker gebeurd dat de secretaris-generaal publiekelijk zijn visie geeft op economische kwesties. Mijn opmerkingen zijn geen kritiek op het kabinet. Premier Kok heeft in de Kamer al gezegd dat de kans op meevallers heel klein is en mijn opmerkingen liggen in die lijn.”