Groeten van de eeuw

Als in 1917 iemand die ervan overtuigd was, tot de voorhoede van de nieuwe maatschappij te horen een medelid van de voorhoede tegenkwam, staken beiden de vuist op en zeiden: 'Rood front!' Samen balden ze hun vuist tegen de wereld van de kapitalisten, de uitbuiters, de oorlogshitsers, de vorsten, graven en grootgrondbezitters, de priesters en al die andere vijanden van de mensheid. Ze waren solidair in hun revolutie waarin ze niets te verliezen hadden dan hun ketenen. Het gemeenschappelijk opsteken van de vuist was behalve de groet het teken dat ze hoorden tot een constructief bondgenootschap. Binnenkort zou dit de wereld veroveren om iedereen te laten meedelen in de zegen van de fundamentele gelijkheid. Het gaat er nu niet om dat ze zich vergist hebben, en nog onlangs ter verdere bevestiging daarvan de tsaar en zijn familie herbegraven. Degenen die hun vuist balden hoopten in hun onmetelijke naïviteit (weten we nu) op iets beters. Dat kon gemakkelijk als je tot het proletariaat hoorde. De gebalde vuist werd een wereldgroet; miljoenen gebalde vuisten voor de laatste revolutie.

Na de revolutie kwamen de hongersnood, de Nieuwe Economische Politiek, verdere collectivisering, zuiveringen die miljoenen het leven kostten. Intussen had Duitsland de oorlog verloren. De inflatie verwoestte de economie, de republiek van Weimar werd uitgeroepen, en die ging weer onder in de grote crisis. Een nieuw tijdvak was aangebroken en een nieuwe groet werd geboren: de rechterarm in de richting van de Führer. Als twee partijgenoten elkaar tegenkwamen riepen ze Heil Hitler! Een man was tot geloof geworden, en het geloof was dat van de revanche. Als twee nazis elkaar het Heil Hitler! toeriepen namen ze bij voorbaat wraak op de hele wereld. 'Duitsland', de natie van de nazis, werd synoniem met de gestrekte arm. Als iemand Heil! tegen je riep kon je de rest wel raden. Tot mei 1945 was de gestrekte arm de groet van oorlog en terreur. Dat is zo gebleven, zij het theoretisch.

De rest van de wereld won de oorlog. Victorie! De derde groet van de eeuw verspreidde zich naar alle windstreken: rechterwijs- en middelvinger opgestoken in het V-teken. De nazis hebben nog geprobeerd, zich de twee vingers toe te eigenen: 'V is Victorie want Duitschland wint op alle fronten!', maar met allerlei varianten is die poging snel verijdeld. Ik herinner me: 'V is Victorie want Karel heeft een fiets met een bel.' Waar de Geallieerden binnentrokken maakten ze het V-teken. De soldaten van het Rode Leger namen het over. Tenslotte stak iedere soldaat die iets gewonnen had, of dat dacht, twee vingers op. Een enkele keer zie je er nog een paar op de televisie.

Oorlog raakte uit de mode. Alleen verouderde regimes sturen nog aan op grootschalig vechten. Over de moderne wereldmaatschappij verbreidden zich het toerisme en de sport. Als het vliegtuig startklaar is en alle motoren draaien, steekt de gezagvoerder naar een functionaris op de grond zijn duim op: de groet ten afscheid waarmee hij wil zeggen dat alles in orde is. De coureur aan de start: duim omhoog. Piloten en coureurs hebben groot prestige. Oude bekenden die aan weerszijden van de straat lopen en geen van beiden zin hebben om over te steken, chauffeurs van grote vrachtauto's, kinderen die gereed zijn om op hun driewielertje uit te rijden, bejaarden die met goed nieuws uit de spreekkamer van de dokter komen, allemaal steken ze hun duim op. De groet met de duim omhoog is bemoedigend, optimistisch, alles okee en van hetzelfde. Je steekt je duim niet op tegen iemand met wie het duidelijk minder gaat.

Nu staat het licht voor de voetgangers op groen. Je steekt over, maar een meneer of een mevrouw in een auto, kwadrofone megawatt versterkers vol op housen, wil eerst. Mensenhuid is kwetsbaarder dan blik. De reddende sprong heeft niet langer dan een halve seconde geduurd. Toch heeft de mens achter het stuur nog kans gezien je te begroeten: met de middelvinger omhoog. Je groet terug op dezelfde manier. Het loopt goed af. Hoe langer hoe meer mensen die elkaar begroeten met de opgeheven middelvinger. Ze laten elkaar weten: krijg de tering, val dood! Ja! Niet alleen jij maar voor mij kan de hele wereld de tering krijgen! Denkers van een verouderd type zouden waarschijnlijk van een 'anti-groet' spreken; postmoderne sociaalpsychologen eerder van de ultieme individualisering; Sartre misschien van de volstrekte geworpenheid in het hyper-zijn. In ieder geval is de groet met de gestrekte middelvinger de eerste waarvan niemand iets goeds te verwachten heeft. De laatste groet van de eeuw.