Geruzie over de brandweer

Een groot aantal steden en dorpen, met name in Brabant, Limburg, Zeeland en Drenthe, heeft de laatste jaren met een herindeling te maken gehad met vaak pijnlijke gevolgen.

WIJK BIJ DUURSTEDE, 5 SEPT. Midden op de Brink in Cothen staat een bronzen peer. De vrucht is het symbool van verzet van de Cothenaren tegen inmenging van buitenaf en het teken van verbondenheid van de dorpelingen. De oprichting van het monument markeerde twee jaar geleden het einde van een kortstondig, maar hevig protest tegen het opheffen van Cothen en Langbroek als zelfstandige gemeenten.

Eigenlijk waren de Cothenaren te laat. De fusie met Wijk bij Duurstede was al bijna in kannen en kruiken toen zij zich nog moesten opmaken voor hun protesten. Wat restte was een mokkend aftellen naar oudejaarsavond 1995, de laatste dag als zelfstandige plaats.

Achteraf meent Cothenaar Ab Bosman, een van de initiatiefnemers van de protestactie, dat de woede zich niet zozeer richtte tegen Wijk bij Duurstede. “In het dorp leefde vooral de vrees dat Cothen zou ondersneeuwen in de nieuwe gemeente. De Cothenaren zijn gewend hun zaakjes zelf op te lossen. Dat is hier nu eenmaal de mentaliteit. Zo was de historische molen enkele jaren geleden aan restauratie toe. Het dorp zette de schouders eronder en het kwam voor elkaar. Hetzelfde geldt voor het dorpshuis. Een beheerder is niet nodig, we onderhouden het zelf wel. Men zorgt hier voor elkaar. Raakt er eens iemand zonder werk, dan wordt er wel ergens een baantje geregeld.”

De herindeling ging gepaard met stekeligheden over en weer. Kort voor de fusie besloot de gemeente Langbroek een riolering aan te leggen in het buitengebied. En in Cothen werd nog snel een sporthal gebouwd. Potverteren, vonden ze in Wijk bij Duurstede.

Verder verliep de fusie op gemeentelijk niveau zonder al te veel kleerscheuren. De ambtenaren uit Langbroek en Cothen vonden onderdak in het stadskantoor van Wijk bij Duurstede. Een tegenvaller was de lagere uitkering uit het gemeentefonds. Omgerekend had de nieuwe gemeente opeens 600.000 gulden minder te verdelen. Maar met de bruidsschatten van Cothen en Langbroek kon dat gat gemakkelijk worden gedicht.

Sinds de fusie houden de wethouders van Wijk bij Duurstede spreekuur in de beide dorpen. Maar binnenkort stoppen ze ermee. Er is geen belangstelling. “Ach, voor onze boodschappen gaan we ook naar Wijk. Dus waarom niet even langs het gemeentehuis”, zegt Bosman. “Natuurlijk had het gemeentehuis om de hoek zo z'n voordelen. Als je je paspoort was vergeten, werd het 's avonds even langsgebracht.”

In Cothen ging het trouwzaaltje in het raadhuis op de Brink dicht, en dat werd als een groot gemis beschouwd. Maar de nieuwe eigenaar van het voormalige gemeentehuis stelt het zaaltje open voor alle jonge paren uit Cothen die er willen trouwen.

Ook in Langbroek kan weer worden getrouwd. De gravin Van Lynden van Sandenburg heeft daarvoor de orangerie op haar landgoed bij Langbroek opengesteld. De gravin zelf woont nog steeds op kasteel Sandenburg, dat in de volksmond 'de suikertaart' wordt genoemd. Aan dezelfde dijk, tussen Langbroek en het gehucht Overlangbroek, liggen de kastelen Groenesteyn en Walenburg. Ook deze zijn in het bezit van de gravin.

De dichter Gerrit Achterberg heeft nog ooit op het landgoed Sandenburg gewoond. In 1905 werd hij als zoon van de koetsier van de graaf geboren in een klein huis aan de rand van het domein. Volgens de schrijfster Tonny Vos-Dahmen von Buchholz, die een boekje schreef over het Utrechtse rivierenlandschap, speelde Achterberg in de eerste jonge jaren van zijn leven met het zoontje van de graaf op het kasteel. De ontdekkingstochten in de veelal verlaten kastelen moeten de dichter geïnspireerd hebben in zijn latere werk, zoals in het gedicht Huisbewaarder:

's Nachts daalt een vrouwenschim de trappen neer,/ beschouwt langdurig ieder onderdeel/ en lost volledig op in het geheel./ Onder de hoezen giegelt meubilair./ Ik hoor een jachthoorn achter het paneel./ Het is een haan die kraait; een haan van keel.

De rust in de groene uiterwaarden wordt even verderop ruw verstoord door het razende verkeer op de weg van Doorn naar Cothen. De provinciale weg snijdt het dorp Langbroek precies doormidden. Het plaatselijke café is dicht. Wegens vakantie gesloten, staat op een bordje. Afgezien van dagjesmensen die in de zomermaanden het gebied op de fiets verkennen, heerst er in Langbroek doorgaans diepe rust.

Die rust is kenmerkend voor Langbroek, vertelt mevrouw De Kort-Boeschoten. Ze woont al 24 jaar in OverLangbroek, een gehucht op twee kilometer van Langbroek. Namens de VVD zat ze tien jaar in de gemeenteraad van Langbroek. Na de fusie kwam ze in de raad van de gemeente Wijk bij Duurstede. “Rond de herindeling waren het vooral de Cothenaren die aan de weg timmerden. Hier denken ze: als het gebeurt, dan gebeurt het. In Langbroek zijn de mensen wat dat betreft veel meer gezagsgetrouw. Van oudsher is Langbroek een protestants dorp, terwijl in Cothen alleen maar katholieken wonen.”

Maar afgelopen najaar ontstond toch beroering in het anders zo vredige dorp over het plan om de vrijwillige brandweerkorpsen van Langbroek en Cothen, elk met één brandweerwagen, onder te brengen in een nieuwe kazerne in Wijk bij Duurstede. Dat schoot zowel de Langbroekers als de Cothenaren in het verkeerde keelgat. Op de dag dat het voorstel in de gemeenteraad werd behandeld, trokken tientallen inwoners van Cothen en Langbroek in een lange optocht naar het gemeentehuis. Het plan werd afgestemd. “Van dat gezamenlijk protest zijn ze in Wijk wel geschrokken”, zegt Bosman.

Die saamhorigheid kan nog van pas komen als binnenkort de laatste erfenis van de gemeentelijke herindeling in de gemeenteraad aan de orde komt. Wijk bij Duurstede moet dan de huidige drie subsidieverordeningen omzetten in een nieuwe regeling voor de gehele gemeente. In de verschillende kernen wacht men vol spanning op de nieuwe verdeling. Zo zijn de muziekverenigingen en de muziekschool in Cothen beducht voor een forse inkrimping van hun subsidie. Maar ook in Langbroek en Wijk bij Duurstede wachten voetbalclubs en andere verenigingen gespannen af.

Als voorzitter van een stembureau merkte mevrouw De Kort-Boeschoten bij de afgelopen raadsverkiezingen dat vrijwel alle kiezers in Langbroek op een kandidaat uit de vroegere gemeente hebben gestemd. Daarom zal volgens haar tijdens de behandeling van de subsidieverordening ook blijken hoe groot de druk op de raadsleden is om de belangen van hun 'eigen' dorp te verdedigen.