De mooiste

De Russisch-Amerikaanse grootmeester Alexander Yermolinsky, bijgenaamd de Yerminator, maakte zich laatst vrolijk over het gejammer van Europese schakers die in Amerikaanse open toernooien spelen. Het zijn altijd dezelfde klachten. Je moet je eigen stukken en een klok meebrengen! Ongehoord! Het toernooischema is idioot onoverzichtelijk. En het ergste: de zwakke spelers kunnen meer geld verdienen dan de sterke grootmeesters. Niet zeuren maar de tanden op elkaar, is het advies van Yermolinsky. Hij heeft gelijk. Maar het is ook waar dat ze het in Amerika erg bont maken.

De Amerikaan Joel Benjamin, bekend als lid van het begeleidingsteam van de computer Deep Blue, deelde dit jaar de eerste plaats in het vierdaagse Chicago Open met de score van 5,5 uit 7. Hij deed maar ´e´en dag mee en speelde slechts vijf partijen. Hoe kan dat? Bijna alles kan in dit soort toernooien.

Het Chicago Open begon op een vrijdag. Maar op zaterdag beginnen en dan wat meer partijen op een dag spelen kon ook. En als drie dagen schaken je nog teveel was, kon je ook op zondag beginnen. Op vrijdag en zaterdag slecht spelen, je score laten schrappen en op zondag met een schone lei opnieuw in hetzelfde toernooi intreden, ook dat was toegestaan. Wel moest dan nog een keer het hoge inschrijfgeld betaald worden, want de organisator moet ook leven en is geen filantroop.

Benjamin begon op zondag. De zondagsschakers moesten flink opschieten om de rest in te halen, dus ze speelden eerst vier rapidpartijen. Daarna was iedereen, welk schema hij ook gevolgd had, weer in ´e´en groep verenigd. Benjamin speelde zondagavond nog een gewone partij en kwam op 4,5 uit 5. Hij had van tevoren vastgelegd (ook dat mocht) dat hij de twee partijen van maandag niet zou spelen, die zouden zonder meer als remises geboekt worden. Zo won hij met 5,5 uit 7 en met ´e´en dag schaken het vierdaagse Chicago Open. Professioneel werk. Benjamin was moe, hij had eigenlijk helemaal niet willen spelen, maar hij moest toevallig in de buurt van Chicago zijn. Het is geen wonder dat de Europeanen er raar naar kijken.

Een paar weken geleden werd het US Open gespeeld in Hawaii. De organisatoren waren erg trots dat er nu eens een Amerikaans toernooi was dat voldeed aan de maatstaven van de Europese beschaving. E´en partij per dag en geen rare schema's. Benjamin deed ook mee. Hij won het toernooi niet (de winnaars waren Boris Gulko en Judit Polgar) maar hij speelde wel een partij die hij zijn 'Mona Lisa' noemde, de mooiste uit zijn loopbaan.

Het is een term van Eduard Gufeld. Die won in 1973 (vijfentwintig kilo geleden, zoals de stevige Gufeld het pleegt uit te drukken) in de halve finale van het kampioenschap van de Sovjet-Unie een prachtige partij van Bagirov. Zijn Mona Lisa. In alle schaaktijdschriften van de wereld schreef hij er over. Als Gufeld ergens een lezing gaf kon je er van op aan dat die over zijn partij tegen Bagirov zou gaan. En nog steeds is Gufeld ijverig op zoek naar media die nog nooit zijn partij tegen Bagirov hebben gepubliceerd en dit verzuim goed willen maken.

Wat vond Bagirov er van? E´en keer liet hij iets merken. Hij besprak een mooie partij van zijn vriend Kapengut en schreef: “Men kan zich voorstellen welk een furore deze partij in de hele wereld zou hebben gemaakt, als hij door Gufeld gewonnen was.“

Gufeld woont al jaren in de Verenigde Staten. Hij deed ook mee aan het US Open in Hawaii. Hij was bij uitstek de man om Benjamin aan zijn Mona Lisa te helpen.

Wit Benjamin-zwart Gufeld

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Dd1xd4 a7-a6 5. c2-c4 Pg8-f6 6. Pb1-c3 Pb8-c6 7. Dd4-d2 e7-e6 8. Lf1-e2 Lf8-e7 Eigenlijk niets voor Gufeld, die zet zijn loper altijd het liefst op de lange diagonaal. 9. 0-0 0-0 10. b2-b3 Dd8-a5 11. Lc1-b2 Tf8-d8 12. Tf1-d1 b7-b5 Een standaardzet, maar hier niet erg goed, want deze pion zal zwak worden. 13. c4xb5 a6xb5 14. a2-a3 Lc8-b7 15. b3-b4 Da5-b6 16. Dd2-e1 Lb7-a6 Een heel onprettige manier om zijn pion te dekken. 17. De1-f1 Ta8-b8 18. Ta1-c1 d6-d5 19. e4xd5 e6xd5 20. Pc3-a4 b5xa4 21. Le2xa6 Pf6-e4 22. La6-d3 Le7-d6 23. Tc1-c2 Ld6-f4 24. g2-g3 Lf4-h6 25. Tc2-e2 f7-f5 Noodgedwongen een nieuwe verzwakking van de zwarte stelling. 26. Df1-h3 Td8-f8 27. Ld3-b1 Tb8-e8 28. Lb1-a2 Nu dreigt 29. Lxd5+ Kh8 30. Dxh6. 28...Pc6-e7 Zwarts handen zullen gejeukt hebben om 28...Pxf2 te spelen, maar het is niet goed: na 29. Kxf2 Te2 (of 29...Le3 30. Kh1 Lxf2 31. Pg5 h6 32. Dxh6+ en mat) 30. Pd4 blijft zwart een kwaliteit achter zonder voldoende compensatie. 29. Pf3-e5 Db6-b5 Ook hier was 29...Pxf2 niet goed genoeg. Zwart stond al heel slecht. De zet die hij doet geeft wit de gelegenheid de partij op aardige manier te beslissen.

30. Te2xe4 f5xe4 31. Dh3-e6+ Kg8-h8 32. De6xh6 Pe7-f5 Want 32...gxh6 33. Pf7+ Kg8 34. Pxh6 is mat. 33. Pe5-g6+ Kh8-g8 34. Td1xd5 Zwart gaf op.

Benjamin was er heel trots op en de hele avond liet hij de partij zien aan iedereen die hij te pakken kon krijgen. Zijn voldoening zal des te groter zijn gweest omdat hij zich een week eerder door Gufeld in een betere stelling pardoes in ´e´en zet mat had laten zetten. Dat was ook op Hawaii, in een ander toernooi, en ging zo:

Wit Benjamin-zwart Gufeld, 80. Kf5-e5?? Dh3-e6 mat

Eerlijk gezegd, die Mona Lisa van Gufeld zelf was toch wel veel mooier en iedereen moet haar een keer gezien hebben. Geen aantekeningen hier. Om het een beetje overdreven uit te drukken: ga naar een schaakbibliotheek, pak een willekeurig tijdschrift, sla het open op een willekeurige bladzijde en je vindt een analyse van Gufeld van zijn partij tegen Bagirov.

Wit Bagirov-zwart Gufeld, Kirovobad 1973

1. d2-d4 g7-g6 2. c2-c4 Lf8-g7 3. Pb1-c3 d7-d6 4. e2-e4 Pg8-f6 5. f2-f3 0-0 6. Lc1-e3 Pb8-c6 7. Pg1-e2 Ta8-b8 8. Dd1-d2 a7-a6 9. Le3-h6 b7-b5 10. h2-h4 e7-e5 11. Lh6xg7 Kg8xg7 12. h4-h5 Kg7-h8 13. Pc3-d5 b5xc4 14. h5xg6 f7xg6 15. Dd2-h6 Pf6-h5 16. g2-g4 Tb8xb2 17. g4xh5 g6-g5 18. Th1-g1 g5-g4 19. 0-0-0 Tb2xa2 20. Pe2-f4 e5xf4 21. Pd5xf4 Tf8xf4 22. Dh6xf4 c4-c3 23. Lf1-c4 Ta2-a3 24. f3xg4 Pc6-b4 25. Kc1-b1 Lc8-e6 26. Lc4xe6 Pb4-d3 27. Df4-f7 Dd8-b8+ 28. Le6-b3 Ta3xb3+ 29. Kb1-c2 Pd3-b4+ 30. Kc2xb3 Pb4-d5+ 31. Kb3-c2 Db8-b2+ 32. Kc2-d3 Db2-b5+ Wit gaf op.