Wereldbevolking

HET AANTAL MENSEN op aarde zal de komende vijftig jaar evenveel toenemen als in de afgelopen vijftig jaar. De wereldbevolking groeit jaarlijks met tachtig miljoen mensen en zal tegen 2050 waarschijnlijk uitkomen op 9,4 miljard mensen. Alarmerend? Zeker. Maar de 'demografische bom' wordt langzaam maar zeker onschadelijk gemaakt. De bevolkingsgroei vlakt af, de vruchtbaarheidsgraad daalt. Vrouwen hebben tegenwoordig gemiddeld genomen half zoveel kinderen als hun moeders.

De huidige bevolkingsgroei, schrijft het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA) in zijn jaarlijkse 'Toestand van de wereldbevolking', is het gevolg van de bevolkingsexplosie een generatie geleden. Zij die in de jaren zestig en zeventig werden geboren, zijn nu midden in hun reproductieve levensfase. Tweederde van het 'bevolkingsmomentum' zoals de UNFPA dit noemt, vloeit hieruit voort. De wereld telt op het ogenblik meer dan een miljard mensen in de leeftijd tussen 15 en 24 jaar.

Er is, met andere woorden, een recordaantal jonge mensen dat kinderen krijgt, en ook al krijgen ze gemiddeld veel minder kinderen, het resultaat is nog steeds een toename van de wereldbevolking. Ook in Nederland doet dit verschijnsel zich in bescheiden mate voor nu de kinderen van de naoorlogse geboortegolvers in de kind-krijgende leeftijd raken.

HET OVERGROTE deel - negentig procent - van de groei van de wereldbevolking zal het komende decennium zich voordoen in de 'ontwikkelingslanden'. Dit betekent een enorme aanslag op de natuur, voortgaande druk op de natuurlijke hulpbronnen, mogelijke grote sociale, etnische en politieke spanningen, alsmede problemen wat betreft economische ontwikkeling, armoede en migratie. Inspanningen om de bevolkingsgroei in de wereld te matigen blijven daarom van het grootste belang. Deze inspanningen moeten zich enerzijds richten op ontwikkelingsprocessen in algemene zin, anderzijds op specifieke programma's voor meisjes en jonge vrouwen. Het is trouwens interessant dat de UNFPA nu al waarschuwt voor de 'grijze golf' die zich in de loop van de volgende eeuw zal voordoen als de geboortecijfers verder blijven dalen. Deze vergrijzing zal eerst de geïndustrialiseerde landen, maar vervolgens ook de ontwikkelingslanden treffen, waar de omslag van hoge naar lage bevolkingsgroei zich het sterkst zal voordoen.

DEMOGRAFIE IS een kwestie van de lange adem. Afgezien van de onmiddellijke positieve effecten op de gezondheid van moeders en baby's hebben geboortebeperkende maatregelen pas na een generatie een kwantitatief effect. Daarom is het onbegrijpelijk dat de UNFPA over een begroting voor geboortebeperkingsprogramma's beschikt van minder dan tien miljard dollar, waarvan het grootste deel door de ontwikkelingslanden zelf wordt opgebracht.