'Russisch IMF-geld in Zwitserland en Bahama's'; Topeconoom Wyplosz over het falen van IMF en Moskou

De Franse topeconoom Charles Wyplosz ziet er geen heil meer in Moskou van advies te dienen. Van de hervormingen is weinig terechtgekomen. Het IMF maakt het er volgens hem alleen maar erger op.

ROTTERDAM/GENEVE, 4 SEPT. Professor Charles Wyplosz adviseerde jarenlang de Russische autoriteiten in het hervormingsbeleid. En bij het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) is de gezaghebbende Franse topeconoom een geziene gast. Maar van het beleid van het IMF inzake Rusland begrijpt Wyplosz niet veel meer. Afgelopen juli verstrekte het IMF een krediet van 4,6 miljard dollar om Moskou te helpen de roebel te stabiliseren. “Dat geld staat nu op rekeningen in Zwitserland en de Bahama's,” zegt Wyplosz onomwonden.

Hoe dat kan? “De dollars gingen van het IMF naar de Russische centrale bank. Die kocht er bij de particuliere banken roebels mee om de munt te stabiliseren. De banken hebben de dollars vervolgens in veiligheid gebracht.” Het zou Wyplosz niet verbazen wanneer een aantal Russische bankiers graantjes hebben meegepikt.

Volgens Wyplosz was al lang duidelijk dat de roebel niet meer te stabiliseren viel, omdat de Russische regering er ondanks alle beloften aan het IMF niet in slaagde de belastinginning te verbeteren. De Russische belastinginkomsten bedroegen volgens Wyplosz slechts tien procent van het bruto binnenlands product. “Elk economisch boek leert dat je na een fiscale crisis een muntcrisis krijgt, waarna ook een bankencrisis volgt.”

De Franse topeconoom kan dan ook niet begrijpen dat onder-directeur Stanley Fischer van het IMF zich in juli zo positief uitliet over de situatie. “Hij was mijn leermeester in de VS. Ik was extreem bezorgd toen ik zijn uitlatingen hoorde.”

Vorig week gaf Wyplosz aan zijn grote ongenoegen uiting op de opiniepagina van de International Herald Tribune met als boodschap dat wie weigert belasting te betalen naar de gevangenis moet. Dat geldt ook voor de managers van de energiegigant Gazprom, die nog miljarden dollars aan de Russische staat schuldig is.

Het waren juist plannen van de vorige premier Kirijenko om Gazprom hard aan te pakken, die bijdroegen aan de val van zijn regering. De weigering van de Russische oligarchie haar belastingschulden te voldoen, heeft er toe geleid dat de Russische regering al maanden lang haar ambtenaren en gepensioneerden niet kan betalen.

Eerder dit jaar zette het IMF de maandelijkse krediettranches voor Rusland stop uit onvrede over vooral de slechte belastinginning. Waarom kwam er in juli dan zelfs een nieuw internationaal hulppakket van in totaal 22,5 miljard dollar? Wyplosz kan uit de gebeurtenissen en uit goede contacten met betrokkenen slechts één conclusie trekken: het IMF is gezwicht voor Amerikaanse politieke druk.

Wyplosz wijst op de invloedrijke rol van het Amerikaanse ministerie van Financiën bij het IMF. De VS zijn immers als grootste economie ter wereld ook de grootste geldschieter van het IMF. “Washington wil dat de Russische kernwapens in handen van een betrouwbare partner blijven.” Het is een argument dat Wyplosz tijdens zijn talrijke bezoeken aan Moskou ook uit de mond van hoge Russiche functionarissen zelf hoorde. Zij twijfelen er nooit aan dat het IMF om politieke redenen steeds weer over de brug zal komen. “De Russen zijn extreem cynisch”, onderstreept Wyplosz.

Wat had het IMF dan moeten doen, geen geld geven? Inderdaad. “Een crisis was er toch al gekomen, of er nu geld was gekomen of niet,” aldus Wyplosz. Volgens hem heeft het IMF in Rusland de fout gemaakt een hele waslijst van zo'n 150 voorwaarden aan de kredietverstrekking te verbinden. Wyplosz: “Daarvan zijn er dan 140 onbelangrijk. De Russen kunnen dus tegen het IMF zeggen dat ze bijna alle voorwaarden hebben vervuld en dus zo hun best hebben gedaan. Maar aan de belangrijkste voorwaarden - betere belastinginning en goede faillissementswetgeving - is niet voldaan.”

Volgens Wyplosz moet het IMF kiezen voor een afwijkende aanpak. Het IMF begint bij de hulp aan andere landen gewoonlijk al met het verstrekken van hulp zodra een begin is gemaakt met hervormingsplannen. Maar dat werkt volgens Wyplosz in het geval van Rusland niet, omdat Moskou zich als kernmacht bewust is van zijn machtspositie. “Het IMF moet kiezen voor slechts enkele keiharde voorwaarden die eerst volledig moeten zijn vervuld, alvorens er kredieten naar Moskou kunnen gaan. Zo moet worden voorkomen dat er al geld is verstrekt, terwijl vervolgens de Doema (parlement) belangrijke economische wetsvoorstellen afwijst.” Het IMF kan zo'n beleid volgens hem alleen maar voeren, wanneer andere lidstaten zich verzetten tegen Amerikaanse druk altijd maar weer met geld over de brug te komen. Wyplosz hoopt op een pittig debat binnen het IMF.

Wyplosz verwijt het IMF inzake Rusland overigens ook 'technische' fouten. Zo had het fonds niet akkoord moeten gaan met de onhoudbare koppeling, binnen enge bandbreedte, van de roebel met de dollar. Ook de in juli gemaakte afspraak om korte roebelschulden van de overheid deels om te zetten in langer lopende dollarschulden deugde volgens Wyplosz niet. “De roebel is nu ingestort, waardoor de aflossing van de dollarschulden veel duurder wordt. De arme Russische bevolking is de dupe.”

Wyplosz is pessimistisch over de perspectieven in Rusland. Belangrijk struikelblok is volgens hem de politieke invloed van de oligarchie, die rijk is geworden door de privatiseringen. Het waren deze rijke zakenlieden die president Jeltsin in 1996 aan de macht hielpen door zijn verkiezingscampagne te financieren. Ook na een eventueel aftreden van Jeltsin kunnen de oligarchen volgens Wyplosz nieuwe presidentskandidaten maken en breken, al was het alleen al door de vele media die ze in hun bezit hebben.

Topeconoom Wyplosz zal de Russische autoriteiten in elk geval niet meer van advies dienen. “Ik kan mijn tijd beter besteden.”