Rimpelingen in Duckstad

Hans Ibelings: Supermodernisme. Architectuur in het tijdperk van globalisering. NAi Uitgevers, 144 blz. ƒ29,50 Ada Louise Huxtable: The Unreal America. Architecture and illusion. The New Press (1997), 188 blz. ƒ73,80

Er openbaart zich een nieuwe stroming in de hedendaagse architectuur: het 'supermodernisme'. Deze vondst lanceert de kunsthistoricus Hans Ibelings, medewerker van het Nederlands Architectuurinstituut, in het zesde deel van de door het instituut uigegeven reeks 'Fascinaties'. Het supermodernisme, betoogt Ibelings, is de reactie van de architectuur op de globalisering.

De dominante stroming van deze eeuw is het modernisme dat zijn bestaansrecht juist ontleende aan het verleden en daar vrijelijk uit wenste te citeren. Daarna kwam het onthechte 'deconstructivisme', volgens Ibelings 'een meestal nogal letterlijke architectonische vertaling van gedachtenconstructies.'

Als gevolg van de internationalisering die in de jaren tachtig op gang kwam, sluiten we de eeuw nu af met de globalisering. Noties als plaats,m context en identiteit verliezen (opnieuw) hun betekenis, het belang van de symboliek en de filosofie taant, er ontstaat een architectuur die zich juist aan geen enkele plek of identiteit lieert. Een architectuur die overal en nergens thuis hoort: het supermodernisme. Met dank aan de Franse filosoof Marc Augé die als eerste over de surmodernité schreef.

Welke gebouwen moeten we ons daarbij voorstellen? Neutrale, autonome dozen, vaak met een gladde, ongenaakbare buitenkant die niets verraadt van wat er binnen gebeurt. Voor het omslag van Ibelings' geschrift is een veelzeggende foto gekozen: een serie blinde witte dozen met trappen, ontworpen door de Franse architect Dominique Perrault voor het 'Centre technique du livre' in Marne-la-Vallée. Perraults 'Biblioothèque Nationale' past ook in het rijtje, samen met bijvoorbeeld het seinhuis van de Zwitsers Herzog & De Meuron in Basel, Jean Nouvels 'Instituut du Monde Arabe' in Parijs en Wiel Arets' matglazen politiebureau in het Nederlands Boxtel.

'In essentie', schrijft Ibelings, 'is de nieuwe abstractie een uiting van een fundamenteel andere houding ten opzichte van de architectuur. Die wordt steeds minder gezien als betekenisvol