Nieuw plan van Turks-Cyprioten voor confederatie

ANKARA, 4 SEPT. Een confederatie van twee gelijkwaardige staten en volkeren. Dat is het nieuwste voorstel van Rauf Denktas, de leider van Noord-Cyprus, om de impasse te doorbreken in de nu al 24 jaar durende crisis op het eiland dat is opgedeeld tussen Grieks- en Turks-Cyprioten.

Hoewel internationaal geen enkele bijval is voor het confederatiemodel, wordt het voorstel in Turkije aangemerkt als een symbool van een meer flexibele houding van zowel Nicosia als Ankara ten opzichte van de Cypruskwestie. Het wordt vooral gezien als een 'verzachting' van de eerdere standpunten dat Cyprus onder geen enkel beding lid kan worden van de Europese Unie (EU) voordat ook Turkije tot deze organisatie is toegelaten en dat de gesprekken tussen de twee gemeenschappen op het eiland niet kunnen worden hervat zolang de Turks-Cypriotische republiek niet officieel wordt erkend.

Het confederatievoorstel werd eerder deze week gelanceerd tijdens een bezoek van de Turkse minister van buitenlandse zaken, Ismail Cem, aan Noord-Cyprus. Cem zei “te hopen dat de Greek-Cyprioten serieus op het idee ingaan, als een laatste optie voor de hereniging van de beide volkeren op het eiland”. Het voorstel is een gemodificeerde versie van het Turkse idee van een losse federatie van de twee gemeenschappen. Turkije veroverde Noord-Cyprus in 1974 en verdeelde daarmee het eiland.

Denktas, die gisteren herhaalde dat het confederatievoorstel een laatste kans is om een definitieve opdeling van Cyprus te voorkomen, drong eerder aan op internationale erkenning van de Turks-Cypriotische republiek die in 1983 werd opgericht, maar die slechts door Ankara wordt erkend. Het feit dat noch de internationale gemeenschap, noch de Grieks-Cyprioten op deze vergaande eis wensen in te gaan, was een van de belangrijkste redenen waarom de speciale Amerikaanse onderhandelaar voor Cyprus, Richard Holbrooke, dit voorjaar afzag van verdere bemiddelingspogingen tussen de twee gemeenschappen. Ook het confederatiemodel, dat voorziet in sterke banden tussen Grieks-Cyprus en Griekenland en Turks-Cyprus en Turkije, is inmiddels zowel door de Grieks-Cyprioten als Griekenland en andere Westerse landen van de hand gewezen. Op die manier zou immers via de achterdeur de Turks-Cypriotische republiek alsnog worden erkend. Maar Turkse politici evenals comentatoren in de toonaangevende Turkse media wijzen erop dat het tijd wordt dat de wereld leert leven met de realiteit van twee gelijkwaardige volkeren op het eiland.

De spanningen op Cyprus zijn de afgelopen maanden aanzienlijk toegenomen als gevolg van de voorgenomen plaatsing later dit jaar door Grieks-Cyprus van Russische S-300-luchtdoelraketten en de start van de gesprekken eind april tussen Grieks-Cyprus en Brussel over lidmaatschap van (dit deel) van het eiland van de Europese Unie (EU).

Commentatoren in Turkse kranten van de afgelopen dagen wijzen erop dat Turkije en de Turks-Cyprioten hiermee internationaal in een isolement zijn geraakt. Zowel het voorstel voor een confederatie als het tijdstip waarop Denktas en Cem hiermee op de proppen komen, wordt geïntepreteerd als tactische en strategische manoeuvres. Enerzijds om de wereld te tonen dat Nicosia en Ankara wel degelijk bereid blijven om oplossingen aan te dragen. Anderzijds wordt de bal zo teruggespeeld naar de Grieks-Cyprioten. Deze staan momenteel onder zware druk van de Westerse wereld, aangevoerd door de VS, om af te zien van de plaatsing van de luchtdoelraketten. Turkije heeft naar schatting 30.000 troepen op het eiland gestationeerd, terwijl Griekenland onlangs een nieuwe luchtmachtbasis op het Griek-Cypriotische deel in gebruik heeft genomen. Ankara laat er geen twijfel over bestaan dat als de S-300-raketten naar Cyprus komen, het leger niet zal schromen om in actie te komen.

De plaatsing van de raketten is enkele maanden geleden opgeschoven naar november van dit jaar. Eerder zouden de raketten al in augustus worden geplaatst.