Kohl in vorm in debat met Schröder

De Duitse kanselierskandidaten Helmut Kohl en Gerhard Schröder kruisten gisteren de degens bij een debat in de Bondsdag. De crisis in Rusland was een belangrijk thema.

BERLIJN, 4 SEPT. Het Duitse publiek heeft er lang op moeten wachten, maar gisteren was het zover. Helmut Kohl en Gerhard Schröder, de twee kandidaten voor het kanselierschap, gingen met elkaar in duel. Niet op de televisie, want daar houdt de bondskanselier niet van. Maar - zoals het politici betaamt - in de Bondsdag. Schröder wierp zich op als man van de toekomst, Kohl was de soevereine internationale staatsman.

De kanselier was in vorm. Kohl maakte aan het begin van het debat eerst korte metten met de suggestie dat hij de crises in Rusland en Kosovo als verkiezingsthema's zou willen uitbuiten. “We nemen toch geen afscheid van de wereldpolitiek omdat wij hier verkiezingen hebben?” De crisis in Rusland houdt iedereen bezig. Men zou hem voor “gek” verklaren als hij zich over dit thema niet uitsprak.

Kohls partijgenoot Peter Hintze had eerder deze week in Bonn de crises in Rusland en Kosovo tot “een nieuw eigen thema” uitgeroepen. Kohl had Hintze daarvoor al op de vingers getikt. Maar een CDU-advertentie die 's morgens in Bild stond wond er geen doekjes om: Führung mit Erfahrung in einer Welt voller Sorge. Bundeskanzler Kohl. De kanselier als stabiele rots in de branding - dat is toch evident, vindt ook Kohls campagneleider Hans-Hermann Tiedje.

“Als tweede exportnatie ter wereld, gaat het ons uiteraard aan het hart wat er in Azië en Rusland gebeurt”, zei Kohl. Hij onderstreepte dat de crisis in Rusland met “grote voorzichtigheid en behendigheid” moet worden benaderd. De kanselier zei dezer dagen in nauw contact te staan met Moskou, Parijs, Londen en Washington en was blij met de eensgezinde houding van de Europese Unie. “De stabiliteit van Rusland is van existentieel belang voor Europa en speciaal voor Duitsland.”

Kohl onderstreepte de Europese eensgezindheid niet zonder reden. Sinds het uitbreken van de crisis in Moskou zijn oude tegenstellingen tussen Washington en Europa weer aan het licht gekomen. De Verenigde Staten willen een hardere koers varen en de financiële hulp als drukmiddel gebruiken om in Moskou hervormingen af te dwingen. Duitsland is als grootste geldschieter van Moskou steeds soepel en royaal geweest. Kohl maakte er geen geheim van dat de ellende, die de Duitsers het land in de oorlog hebben aangedaan, nog altijd een rol speelt.

“Wie over de Russische crisis praat, moet er maar eens één minuut over nadenken wat er gebeurt als de dingen daar niet goed lopen”, zei Kohl. Hij noemde de goedkeuring van de Russische minister-president Tsjernomyrdin door de Doema een interne aangelegenheid waar “we ons niet in mengen”. Maar de kanselier heeft er alle vertrouwen in dat zodra het parlement met de benoeming van Tsjernomyrdin heeft ingestemd, deze zo snel mogelijk de hervormingen zal doorzetten. Over geld praten in deze kwestie noemde hij nu “niet gepast”, maar hij voegde er aan toe dat de gelden niet kunnen blijven vloeien als de economie niet wordt hervormd. En met een blik op de oppositiebanken waar Schröder en SPD-partijvoorzitter Oskar Lafontaine zaten, zei Kohl dat Duitsland internationaal groot aanzien geniet als berekenbare en betrouwbare partner. “Dat is een kostbaar kapitaal waar we jarenlang aan gewerkt hebben. We denken er niet aan dit op het spel te zetten”.

Alle partijen 'praten' over de buitenlandse politiek, Kohl 'doet' het, was de boodschap. Toen Europa ter sprake kwam en Kohl het “onzin” noemde dat hij de “vader van de euro” werd genoemd, werd vanaf de oppositiebankjes “opa” geroepen. Daarop draaide de grote reus van 68 jaar zich in de richting van de SPD-fractie en riep: “Hoort u eens, opa is helemaal niet zo'n slechte positie.”

Kohl was in zijn element. Hij kreeg grote bijval van zijn regeringspartijen CDU/CSU en FDP en herinnerde Schröder en Lafontaine er fijntjes aan, dat zij destijds in de Bondsraad tegen de Europese muntunie hadden gestemd. De kanselier raakte zo op dreef dat hij ook nog de balans van zijn eigen regering opmaakte. “Het waren zestien goede jaren”, zei Kohl. Hij haalde herinneringen op aan de Duitse hereniging, verfoeide de SPD die zijn hervormingen wil terugdraaien en toonde zich opgetogen over de economische Aufschwung en het keerpunt op de arbeidsmarkt.

Na een uur en twintig minuten was zijn rivaal Schröder eindelijk aan de beurt. “Uw toespraak ging over het verleden”, zei de 54-jarige Schröder, “maar u heeft problemen met de toekomst.” Schröder, die anders ontspannen spreekt, begon zichtbaar nerveus. De afstand tussen SPD en CDU is in de laatste weken kleiner geworden (41 tegen 38 procent) en de kandidaat kan zich drie weken voor de verkiezingen geen fout permitteren.

“Niemand bestrijdt uw verdienste wat de hereniging aangaat, maar u heeft het volk sociaal gespleten. Dat verwijten we u”, zei Schröder en hij las de cijfers voor. In de herfst van 1982 had Duitsland 1,8 miljoen werklozen, nu zijn het er 4,1 miljoen. “U heeft destijds Helmut Schmidt de kanselier van de werkloosheid genoemd, maar u bent zelf de kanselier van de werkloosheid.”

“En hoe ziet de balans er in het oosten van Duitsland werkelijk uit?”, wierp Schröder Kohl voor. De werkloosheid is er in vier jaar met 400.000 tot 1,5 miljoen gestegen. En wat doet de regering-Kohl? Terwijl de subsidies voor werklozenprojecten de laatste jaren sterk zijn verminderd, heeft het Oosten er dit verkiezingsjaar plotseling miljarden bijgekregen. “Dat is een schrale troost voor de mensen. Het Oosten heeft een stabiele arbeidsmarktpolitiek nodig”, zei Schröder, die inmiddels goed op dreef was geraakt.

Over Rusland wilde de kanseliers-kandidaat ook nog iets kwijt. “Onverantwoordelijk” noemde Schröder de wijze waarop de CDU de crisis in Rusland wilde uitbuiten. En over de oorzaken van de crisis had hij eveneens een opmerking, want was het niet Kohls “saunavriend” Jeltsin die ervoor had gezorgd dat de rijken het land waren uitgevlucht naar de Côte d'Azur en de mijnwerkers thuis geen loon meer kregen. “Dát is de werkelijke situatie”, zei Schröder.

Het enorme applaus van de eigen fractie was voor Schröder net zo ongekunsteld als een uur eerder voor Kohl. Beide kandidaten waren op hun best, strijdbaar en scherp. Wie had het debat nu gewonnen? Zelfs de Duitse media, die zo van Schröder houden, waagden het niet een winnaar uit te roepen. Dat wordt aan de kiezers overgelaten op 27 september.