Jonathan Mann; Wetenschappelijk diplomaat

ROTTERDAM, 4 SEPT. De Amerikaanse aidsonderzoeker Jonathan Mann en zijn vrouw, virologe Mary Lou Clemens, beiden 51 jaar, zijn eergisteren omgekomen bij het ongeluk met het Swissair-vliegtuig voor de kust van Canada. Epidemioloog Mann was de eerste directeur van het aidsprogramma van de wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Hij begon in 1986 na een tijdlang in de harde praktijk van de aidsbestrijding in Zaïre te hebben gewerkt met twee medewerkers op het WHO-hoofdkwartier in Genève. Vier jaar later liet hij 200 mensen achter, na knallende ruzies met de in 1988 aangetreden en deze zomer afgetreden directeur-generaal Hiroshi Nakajimi. Hij verweet de Japanse bureaucraat desinteresse in de wereldwijde aidsepidemie.

Toch bleef Mann ook na zijn WHO-tijd de grote stimulator van de wereldwijde aidsbestrijding. Hij confronteerde regeringen en internationale organisaties met de scheve verhoudingen in de wereld. Hij gebruikte graag aansprekende economisch-epidemiologische voorbeelden, zoals: de rijke landen gaven tussen 1986 en 1991 864 miljoen dollar uit aan de aidsbestrijding in de ontwikkelingslanden, maar alleen in de staat New York werd in het jaar 1991 al meer uitgegeven, en ook dat was nog niet genoeg.

De aidsbestrijders waren de eerste ziektebestrijders die de WHO onder leiding van de falende Nakajimi verlieten. Met het door Mann aangegeven motief dat aids niet alleen een gezondheidsprobleem was, maar ook een financieel-maatschappelijk probleem, waarbij discriminatie en schending van mensenrechten een grote rol speelt, werd direct onder de VN de organisatie UNAIDS opgericht. Met een kleiner budget en minder mensen bereikt UNAIDS meer.

Mann, eerder hoogleraar aan Harvard School of Public Health werd hoogleraar en dekaan van de Allegheny University of the Health Sciences in Philadelphia. Hij bleef betrokken bij de strijd tegen aids. Zijn tweede echtgenote Mary Lou Clements werkte aan de ontwikkeling van aidsvaccins. Samen waren ze op weg naar WHO-bijeenkomsten in Genève. De nieuwe directeur-generaal Gro Harlem Brundtland herdacht hen daar gisteren, in tranen, en noemde Mann de persoon die de internationale aidsbestrijding heeft georganiseerd en daarmee “de loop van de geschiedenis veranderde door zijn toewijding, overtuiging en betrokkenheid.”