Gevangenisverhalen

'Let the Midnight Special shine her light on me,' 'Let the Midnight Special shine her ever-lovin' light on me.'

Voor wie het zich wel eens heeft afgevraagd: de 'Midnight Special' in het beroemde bluesnummer staat voor de gratieverlening waar de zwarte gevangenen die dit lied zongen in de chain gangs, zo vurig en vergeefs op hoopten. De integrale tekst van 'The Midnight Special' staat afgedrukt in Prison Writing in 20th-Century America, en is slechts één van de vele verrassingen die deze bijzondere verzamelbundel rijk is.

Samensteller Bruce Franklin selecteerde voor Prison Writing uitsluitend stukken die geschreven zijn door (ex-)gevangenen en ook daadwerkelijk over het gevangenisleven gaan. In de inleiding tot zijn verzameling geeft hij een uitstekend overzicht van de ontwikkeling van het moderne Amerikaanse gevangeniswezen. Met name de vroegste geschiedenis in 'From Plantation to Penitentiary' is fascinerend, want weinig bekend. Zo vonden in het Zuiden van na de Burgeroorlog de zogeheten 'Black Codes' opgang, wetten die allerlei vage activiteiten tot misdaad maakten, mits begaan door een 'free negro'. De niet-meer-vrije negroes werden vervolgens als goedkope arbeidskrachten uitgehuurd aan allerlei instellingen, een situatie die voortduurde tot in de jaren dertig.

Ook de stukken uit de 'vroeg-moderne' periode, tot aan de Tweede Wereldoorlog, zijn bijna zonder uitzondering gruwelverhalen over ten hemel schreiend onrecht en mensonterende omstandigheden. Hier vinden we literaire kopstukken zoals Jack London, Robert Lowell, Chester Himes en Nelson Algren. In de jaren zestig wordt de gevangenis tot instrument in de zwarte emancipatie door de schrijvers van de 'Movement', zoals Malcolm X en Iceberg Slim. De recentste bijdragen schetsen een tamelijk griezelig beeld van de gevolgen van gevangenisstraf voor gevangenen en voor de maatschappij waar ze weer op losgelaten worden.

Je zou verwachten dat de stukken in Prison Writing hun waarde voornamelijk ontlenen aan hun nonfictie-gehalte en status als 'insidersverslag'. De grote verrassing van deze bundel is daarom dat zovéél van de bijdragen uitgesproken literaire kwaliteiten bezitten. Maar misschien is dat wel gewoon een kwestie van statistieken: in 1992-93 zaten in de Verenigde Staten 1.339.695 mensen gevangen, en ondertussen zijn dat er al weer heel wat meer.

H. Bruce Franklin, red.: Prison Writing in 20th-Century America. Penguin, 368 blz. ƒ 35,55