'Economische dictatuur'

MOSKOU, 4 SEPT. Mocht de radicale Doema in Rusland alsnog instemmen met de voordracht van Viktor Tsjernomyrdin voor de post van premier, dan krijgt het land een “economische dictatuur” met “ijzeren discipline”.

Dat heeft de kandidaat-premier vanmorgen gezegd bij de bekendmaking van een reddingsplan voor de ineenzijgende Russische economie. Tsjernomyrdin sprak zich uit voor zware staatsbemoeienis om de vrije-markteconomie te redden. “Vanaf 1 januari zal de regering een economische dictatuur invoeren”, sprak hij tot Ruslands Eerste Kamer, de Federatieraad, die hem vanmiddag als premier accepteerde. “Eigendom van bedrijven die hun belastingschuld niet voldoen wordt dan automatisch staatseigendom.”

De machtsstrijd in Rusland is daarmee nog verre van beslist. Aan het begin van de middag leek het verzet tegen Tsjernomyrdin ongebroken: de Doema stuurde aan op de tweede verwerping van zijn kandidatuur binnen een week.

Het persbureau RIA-Novosti meldde vanmiddag dat Jeltsin bereid is tot “een breed overleg” op maandag. Bijzonderheden ontbraken, maar het voorstel duidt erop dat het Kremlin een directe confrontratie met de volksvertegenwoordiging wil vermijden en haar een deel van zijn macht wil afstaan, in ruil voor aanvaarding van Tsjernomyrdin als premier.

Om Rusland te behoeden voor een val “in de afgrond van de hyperinflatie' eist Tsjernomyrdin carte blanche van zowel de Doema als Jeltsin. Eenmaal benoemd tot premier wil hij de enorme staatsschuld aan lonen en uitkeringen (geschat op 10 miljard dollar) voor eind dit jaar inlossen, door het bijdrukken van nieuwe roebelbiljetten. Critici, onder wie IMF-directeur Camdessus, waarschuwen Rusland juist dat de uitgifte van roebels de geldontwaarding aanjaagt. De interim-premier, door Jeltsin aangewezen als zijn troonopvolger op termijn, beseft dat de prijzen zullen stijgen en de roebel nog verder in waarde zal dalen, maar gelooft dat dit “de enige manier is om stabiliteit te creëren”.

Terwijl Tsjernomyrdin sprak, kelderde de roebelkoers opnieuw met twintig procent, van 13,5 tot 16,9 tegen de dollar. In Tsjernomyrdins reddingsplan zijn de roebelemissies op een nog onduidelijke manier “gekoppeld aan de reserves van de Centrale Bank”.

Pagina 5: 'Leger Rusland niet bepaald in feeststemming'

De Russische schatkist bevat nog 12,7 miljard dollar aan goud, diamanten en valuta, terwijl de staat voor een veelvoud van dat bedrag bij binnen- en buitenlandse geldschieters in het krijt staat. “Dit is niet de tijd voor halve maatregelen”, zei Tsjernomyrdin. “Het leger overweegt om nog maar twee maaltijden per dag op te dienen.”

Gisteren liet ook minister van Defensie Igor Sergejev zich dreigend uit: “De strijdkrachten zijn niet bepaald in een feeststemming. Zij vragen zich bezorgd af wanneer de toestand in het land zich stabiliseert, en wanneer er een regering benoemd wordt.” Maarschalk Sergejev, tot nog toe een trouwe Jeltsin-aanhanger, sprak de hoop uit dat het niet, zoals in 1993, tot een bestorming van het parlementsgebouw hoeft te komen. “God verhoede dat”, zo zei de legerleider.

De krant Kommersant Daily schrijft dat Tsjernomyrdin vandaag “een laatste kans” heeft om premier te worden. Wordt hij voor de tweede keer door een Doema-meerderheid weggestemd, dan zal Jeltsin de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov voordragen, zo vermoedt de krant. De populistische pragmaticus Loezjkov, die meent dat het hele samenleving “allergisch is voor Tsjernomyrdin”, lijkt voor de meeste afgevaardigden een acceptabele kandidaat.

Sinds donderdag brokkelt de aversie in de Doema tegen Tsjernomyrdin echter geleidelijk af. De ultra-rechtse Vladimir Zjirinovski, die een 51 leden tellende fractie aanvoert, heeft zijn verzet opgegeven. Maar de communisten en hun bondgenoten, samen met de liberale Jabloko-partij, blijven eensgezind in hun afwijzing, al zijn zij bereid opnieuw te onderhandelen over een herverdeling van de macht tussen president en parlement. Een nieuw voorstel daartoe, afkomstig van het Kremlin, is vrijdag uitgedeeld onder de Doema-leden. Volgens parlementsvoorzitter Gennadi Seleznjov bevatte het echter weinig nieuws.

Later vandaag zei Tsjernomyrdin echter dat Jeltsin wel degelijk bereid is een deel van zijn bevoegdheden af te staan ten gunste van de Doema. Welke dat zijn, komt wellicht in het door Jeltsin voorgestelde 'brede overleg' van maandag aan de orde.

Om te voorkomen dat Jeltsin de Doema overeenkomstig de grondwet bij een derde afwijzing van Tsjernomyrdin ontbindt, willen de communisten begin volgende week een afzettingsprocedure tegen hem starten. Hoewel die vrijwel kansloos is, ontneemt zij de president het recht om de Doema naar huis te sturen. Volgens de invloedrijke ex-generaal en senator Aleksandr Lebed komen er in dat geval geen nieuwe parlementsverkiezingen (“daar is geen geld voor”), maar een staat van beleg. Lebed noemt Tsjernomyrdin de enige met een “minieme kans” om het land voor een catastrofe te behoeden. Anderen zouden helemaal geen kans hebben. Zelf wil hij niet in aanmerking komen voor een functie want “ik ben ziek van idioten die me commanderen”.

Inmiddels waarschuwt de demissionaire onderminister van Handel, Andrej Koesjnerenko, voor voedselschaarste. De aanvoerlijnen van levensmiddelen uit het buitenland zijn nagenoeg afgesneden.

De graan- en aardappeloogsten vallen dit jaar enorm tegen, terwijl in de regio Rjazan op grote schaal vee wordt geslacht. Geprivatiseerde kolchozen betalen hun leveranciers in rund- of schapenvlees, waardoor de veestapel dramatisch is geslonken.