Weg van de markt

MALEISIË HEEFT als eerste land in economische crisis een radicale stap genomen weg van het heersende marktdenken. Begin deze week kondigde premier Mahatir de herinvoering aan van strikte deviezencontroles om de Maleisische economie te beschermen tegen de voortrazende Aziatische financiële storm. Gezien de vernietigende effecten die deze storm op de getroffen economieën heeft, wordt dit als laatste redmiddel beschouwd. Deviezencontroles zijn lange tijd uit de mode geweest. De trend van de jaren negentig was die van liberalisatie van de geld- en kapitaalmarkten. Vrije toegankelijkheid en vrije inwisselbaarheid van munten, zo beweerden voorstanders, zou de zegeningen brengen van ongelimiteerde kapitaalstromen. Dat de keerzijde hiervan de ongelimiteerde uitstroom van kapitaal is, werd er niet bij verteld.

Vorig jaar is kapitaal massaal uit de Zuidoost-Aziatische landen weggestroomd, waardoor landen hun munten zagen kelderen, de rente omhoog zagen schieten en economieën in diepe recessies belandden. Dit is ruwweg de aanbevolen crisisaanpak van het Internationale Monetaire Fonds.

Een alternatief is om de deviezenhandel te beperken, waardoor een munt niet langer speelbal is van valutabewegingen. Beschermd door strenge controles kan een land de rente verlagen zonder de koers van de munt in gevaar te brengen. Hierdoor stopt de negatieve kettingreactie van economische krimp. Lagere rente en muntstabiliteit moeten de economie weer op gang helpen. De keerzijde is dat buitenlandse investeerders een land met een inconvertibele munt mijden en dat zwarthandel in harde valuta om de hoek ligt.

De instelling van deviezencontroles in Maleisië is toegejuicht door Paul Krugman, de MIT-professor en de meest spraakmakende internationale econoom op dit moment. Maar Krugman waarschuwt (in een open brief aan premier Mahatir) ook voor de gevaren van een dergelijke stap. Hij beklemtoont dat het om een noodmaatregel gaat, bedoeld om tijd te winnen om de economische groei weer op gang te brengen. Deviezencontroles zijn een hulpmiddel voor hervormingen, geen vervanger, en ze moeten zo snel mogelijk weer worden afgeschaft. DE VRAAG IS of Maleisië - en andere landen die overwegen restricties in te voeren - deze hervormingsgezinde opvatting delen. Dokter Mahatir staat bekend als een nationalist die het buitenlandse kapitaal al een jaar lang de schuld van de crisis geeft. Deviezencontroles isoleren een land van de verwoestende grillen van de financiële markten, maar ook van de tucht die deze markten uitoefenen. Het eerste is gewenst, het tweede niet.

De voortekenen in Maleisië zijn niet gunstig. Twee tegenstanders van deviezencontroles zijn deze week aan de kant gezet: de president van de centrale bank en de minister van Financiën. De laatste, Anwar Ibrahim, voorstander van markthervormingen en politiek rivaal van premier Mahatir, is tevens in staat van beschuldiging gesteld.

Zuidoost-Azië vormt nu een experimenteel laboratorium waar twee economische varianten worden uitgetest. Thailand en Indonesië volgen het recept van het Internationale Monetaire Fonds, Maleisië dat van Krugman. Het is de tegenstelling tussen open en gesloten markten. Het is te vroeg voor een oordeel gebaseerd op verschillen in uitkomsten, maar gevreesd moet worden dat isolement in de geïntegreerde wereldeconomie een hoge prijs vraagt en hooguit kortstondig is vol te houden.