Vijftig redenen waarom Anwar weg moest

Premier Mahathir Mohamad van Maleisië heeft opnieuw bewezen een zeer eigenzinnig leider te zijn. Zijn gedoodverfde opvolger, Anwar Ibrahim, is het jongste slachtoffer in zijn kruistocht tegen het Westen.

SINGAPORE, 3 SEPT. 'Vijftig redenen waarom Anwar Ibrahim geen premier kan worden', was de intrigerende titel van een boek dat deze zomer circuleerde tijdens het jaarlijkse congres van de machtige regeringspartij, de Verenigde Nationale Organisatie van Maleiers (UMNO). Het boek zorgde voor veel ophef, vooral omdat het melding maakte van sexuele uitspattingen van de 51-jarige Anwar die bovendien een buitenechtelijk kind zou hebben.

Anwar ontkende alle aantijgingen en tegen de auteur van het boek loopt een rechtszaak, maar de schade die het boek aanbracht, was al niet meer te herstellen. Gisteren werd Anwar Ibrahim, de gedoodverfde opvolger van de 73-jarige premier Mahathir Mohamad, op staande voet ontslagen. Als reden gaf de Maleisische pers vanmorgen “nieuwe bewijzen voor ongepast gedrag”, verwijzend naar het sexschandaal.

Zo is Mahathir op sluwe wijze van zijn kritische en op vele vlakken anders denkende plaatsvervanger afgekomen, zonder openlijk te hoeven toegeven dat de samenwerking tussen beide politici om heel andere redenen niet langer mogelijk was. Het is een publiek geheim dat de eigenzinnige en autoritaire Mahathir zelf, zonder enige tegenspraak, de oplossingen wil verzinnen om de economie uit het slop te halen.

Anwar verschilde de laatste maanden steeds openlijker van mening met Mahathir over de wijze waarop Maleisië de crisis moet bezweren. Dat werd hem uiteindelijk fataal, bevestigde hij vandaag zelf. “Ik ben het slachtoffer geworden van een samenzwering op het hoogste politieke niveau”, vertelde hij vandaag in zijn huis in Kuala Lumpur. Hoewel hij geen namen noemde, is het glashelder dat alles op dat 'hoogste niveau' in Maleisië draait om één man: Mahathir Mohamad.

Anwar roept al maanden op tot een sobere economische politiek naar voorbeeld van het IMF voor Maleisië, dat al ruim 14 maanden lijdt onder de Aziatische crisis en zijn munt in die periode liefst 40 procent in waarde zag dalen. Maar Mahathir wil niets weten van de naar zijn overtuiging Westers georiënteerde instelling, die hij graag beticht van pogingen tot “herkolonialisatie” van Azië.

Zonder Anwar naast zich kan de premier zich nu wijden aan zijn eigen reddingsplan, dat draait om beperking van het kapitaalverkeer om zo de werking van de vrije markt en de door hem zo gehate 'Westerse' valutaspeculanten terugdringen. Afgelopen dinsdag maakte Mahathir zijn nieuwe reddingsplan bekend. De Maleisische ringgit krijgt een vaste wisselkoers tegenover de Amerikaanse dollar en is vanaf 1 oktober alleen nog in Maleisië in te ruilen tegen andere valuta. Mahathir verwacht dat door de nieuwe regels in totaal 20 miljard dollar zal terugvloeien in de Maleisische economie.

Anwar was fel tegen de maatregelen die door Mahathir zelf “een laatste redmidddel” werden genoemd. Maar Anwar was inmiddels verworden tot een roepende in de woestijn omdat hij in korte tijd al zijn invloedrijke medestanders kwijt was. Eerst verloren een paar hoofdredacteuren van Anwar-gezinde media hun post, vervolgens werden afgelopen vrijdag de president en de tweede man van de Centrale Bank tot aftreden gedwongen. Anwars vertrek was een kwestie van tijd.

De vrees dat zijn ontslag zal leiden tot politieke instabiliteit en tweespalt zaait binnen de regeringspartij, lijkt voorlopig klein. UMNO-politici gaven vandaag zonder uitzondering blijk van hun steun voor de premier, die ook onder het Maleisische volk nog steeds grote populariteit geniet. De jeugdafdeling van UMNO, traditioneel een machtsbasis van Anwar, kwam vanmorgen bijeen en kondigde aan Mahathir te steunen. De minister van Handel, Rafidah Aziz, door velen gezien als een supporter van Anwar, sprak over “een trieste ontwikkeling”, maar sprak geen steun uit voor haar oud-collega.

UMNO geeft Mahathir voorlopig de steun die de premier meer dan ooit nodig heeft om te slagen in zijn redding van de economie. Kritici van de maatregelen die Maleisië heeft angekondigd, vrezen dat Mahathir met de beperking van het eigen kapitaalverkeer slechts probeert de uitvoering van noodzakelijke harde maatregelen te vermijden. Maar er zijn ook optimistische geluiden te horen. Zo geeft de Amerikaanse hoogleraar Paul Krugman vandaag in een open brief aan Mahathir lof voor de maatregelen, de premier en passant wijzend op de voorwaarden voor succes van zijn plan. Volgens Krugman is het van groot belang dat de kapitaal-controle puur en alleen wordt gezien als het kopen van tijd voor economische groei. “Het moet niet gebruikt worden om te bewijzen dat de economie van vòòr de crisis zo goed in elkaar zat.”

Als Mahathir er in slaagt Maleisië op zijn eigen wijze uit de crisis te trekken, kan het land uitgroeien tot een laboratorium voor de rest van de regio en kunnen buurlanden-in-crisis vervolgens onderdelen van het reddingsplan kopiëren. Maar mocht dit laatste redmiddel van de langst zittende regeringsleider van Zuidoost-Azië niet aanslaan, dan moet Mahathir vrezen dat hij in navolging van Soeharto zijn ambt onder druk zal moeten opgeven. Tegen die tijd zal Anwar ongetwijfeld graag een boekje opendoen over de methoden waarmee Mahathir al die jaren zijn macht uitoefende.