Nieuw bordspel ; Barsaman! Barsaman!

Barsaman kost ƒ 79,50 en is te verkrijgen bij een groeiend aantal gespecialiseerde spelletjeswinkels. Het is (à ƒ 94,50 incl. porto) ook te bestellen bij Jeung en Barbara Farloni, postbus 3636, 1001 AK Amsterdam. Tel/fax 020-4270886. Volgend jaar komt waarschijnlijk een kartonnen versie op de markt.

Een nieuw bordspel in de klassieke categorie van backgammon, dammen en Barricade dat nog leuk is óók - dat gebeurt niet vaak. Maar Barsaman, om onnaspeurlijke redenen vernoemd naar een gladiatorenstrijd uit de strip Storm, is zo'n spel. In ieder geval bij ons thuis was het meteen de eerste keer raak. Op tafel lag het (nogal zwaar uitgevoerde) ronde houten bord van het spel. Het bleek een soort backgammon op een driebaansweg te zijn, maar met aanzienlijk meer strategische uitdagingen dan dit café-gokspel.

Voortgestuwd door drie dobbelstenen moeten in Barsaman vijftien schijven één van de drie cirkelwegen afleggen, daarbij dwarsgezeten door de schijven van de tegenstander die in de tegenovergestelde richting reizen. Simpel maar effectief. Zwiep, zwiep, mooi - tot het einde van het spel.

Ja, één puntje bleef hangen: het einde van het spel. Onmiddellijk vlooiden we de spelregels door van voor naar achter en weer terug. Want hoe kan dat? Hoe kon de beëindiging van het spel zo vreemd veel minder spannend zijn dan de voorafgaande strijd? Het geheim van een goed spel is kennelijk niet zo gemakkelijk te vinden. Een goed spel verloopt niet te toevallig, maar evenmin te tobberig. In Barsaman zat die balans op zichzelf goed: het slaan en blokkeren van de tegenschijven - en soms de keuze voor een bepaalde cirkelbaan - vormt voldoende tactisch tegenwicht tegen de genadeloze toevalsmacht van de dobbelstenen. Maar op het einde, als het toch er op aan komt, heersten de dobbelstenen volledig. Je moest precies uitkomen met alle vijftien stenen, waardoor het spel een soort geavanceerd mens-erger-je-niet werd dat nogal ging voortslepen. Niks strategie, niks tactiek. Gooien maar.

Hm. Jammer, jammer. Maar dit verhaal loopt goed af. Want een paar weken later ging de telefoon. Het was de Amsterdammer Jeung Falorni, die het spel samen met zijn vriendin Barbara had ontworpen omdat zij de bestaande bordspelen 'niet zo leuk' meer vonden. 'Maak dan toch zelf een spel', had een winkelier toen gezegd.

En zo gezegd zo gedaan. Tweeëneenhalf jaar hebben ze het spel thuis en in café's uitgeprobeerd en nu gingen ze er de markt mee op. En zo kwam het ook bij NRC Handelsblad terecht. “Hoe vind je het?” vroeg Falorni enthousiast. Och, zei ik, welleuk, maar dat einde hè. “Nou”, zei hij, “precies! Ik bel omdat ik daarvoor nog een nieuwe spelregel heb gemaakt.” En pang, die regel blijkt precies in de roos. Verrassend, dat het subtiele evenwicht tussen toeval en denken zo elegant hersteld kan worden met een enkelvoudige chirurgische ingreep.

En gelukkig dat op de valreep van zijn coming out Barsaman volledig in orde is gekomen. Wel vraag ik me af of het spel met een paar andere wijzigingen niet nòg beter zou worden. Nee dus: “Nu is het goed”, zegt Falorni, “het wordt niet meer veranderd.”

In de definitieve spelregels worden geslagen stenen niet langer teruggegeven aan de tegenstander. Je gijzelt de geslagen stenen en aan het einde mag je deze ruilen tegen je laatst overgebleven eigen stenen om zo in één klap te winnen. Dat is al mooi, maar de echt spannende truc van de regel is dat het niet langer verstandig is zo veel mogelijk stenen van de tegenstander te slaan. De rauwe regel die in veel andere spelletjes geldt, 'Kill kill kill! Pakken wat je pakken kan', is niet langer aan de orde. Want het moge fijn zijn dat je gegijzelde stenen op het einde mag afruilen tegen je eigen stenen, minder fijn is dat iedere steen die je gijzelt óók de tegenstander dichterbij de overwinning brengt. Want die stenen is hij ook al kwijt. Een beetje gijzelen, een beetje blokkeren, en slim wisselen tussen de verschillende banen, dat is nu Barsaman. En hopen op geluk natuurlijk. En het knagende gevoel dat het misschien nòg beter kan met weer een kleine wijziging in de spelregels.