CDA lonkt naar sociale partners

Het CDA en de sociale partners willen samen optrekken tegen Paars II. Het CDA is zelfs bereid daarvoor afstand te nemen van een deel van zijn verleden. De kans op daadwerkelijke samenwerking lijkt echter klein.

DEN HAAG, 3 SEPT. Wat zou het toch mooi zijn, althans in CDA-ogen. Sociale partners en christen-democratie trekken samen op tegen Paars II. Welke oppositiepartij droomt niet van een opstand van maatschappelijke organisaties tegen het kabinet? Dat geldt des te meer voor het CDA. In de politieke filosofie van deze partij staat het middenveld centraal, het netwerk van organisaties zoals die van werknemers en werkgevers.

De afgelopen weken klonken er enkele liefdesverklaringen over en weer tussen sociale partners en het CDA. FNV-voorman De Waal zei anderhalve week geleden in deze krant samen met CDA en GroenLinks tegen het nieuwe kabinet te willen optrekken. Hij predikte donder en bliksem tegen Paars II, onder meer wegens het ontbreken van een armoedebeleid en de verwerping door PvdA, VVD en D66 van het SER-akkoord over de uitvoering van de sociale zekerheid. Vervolgens was er het midden- en kleinbedrijf, verenigd in MKB-Nederland. Dat klaagde steen en been over de hoge kosten die de privatisering van de Ziektewet voor deze economische tak heeft meegebracht. Het is iets waartegen het CDA al vier jaar lang te hoop loopt. Eventueel samen met datzelfde CDA willen MKB en ook FNV de privatisering van de Ziektewet proberen terug te draaien. CDA-leider De Hoop Scheffer kwam vorige week, tijdens het debat over de regeringsverklaring, met een even verliefd antwoord op de lokroepen uit het middenveld. Per motie deed hij een oproep aan het kabinet om 'in overleg' (dus niet 'na overleg') met werkgevers en werknemers de sociale zekerheid vorm te geven. Volgens Paars verleende de motie werkgevers en werknemers een vetorecht bij de vormgeving van de sociale zekerheid, reden voor de fracties van PvdA, VVD en D66 de motie te verwerpen.

Heel terloops, alsof de Hoop Scheffer iets onbetamelijks zei, liet de CDA-leider in de toelichting op zijn motie iets los van de agenda van de christen-democratie voor de komende jaren. Die komt niet alleen neer op een opwaardering van de rol van werkgevers- en werknemersorganisties. In één moeite door wrikte hij ook aan de fundamenten van een monument uit de recente geschiedenis van de christen-democratie: het zogeheten Akkoord van Bergschenhoek. Daar, aan de huiskamertafel van de toenmalige minister van Sociale Zaken Bert de Vries, sloten CDA en PvdA een akkoord dat de decennia stijgende groei van het aantal WAO'ers een halt moest toeroepen. De ingreep van januari 1993 bracht niet alleen de coalitie aan de rand van de afgrond - met name de PvdA had er grote moeite mee - maar verstoorde ook de relatie tussen het CDA en de sociale partners. Die kregen, mede van het CDA, de schuld van het uit de hand lopen van de WAO. Jarenlang hadden ze daar overtollige werknemers 'gedumpt' om hen een riantere uitkering te bezorgen dan het alternatief: de WW-uitkering. Mede om die reden verwierp de toenmalige CDA-fractievoorzitter Brinkman nog in 1991 een SER-akkoord tussen werkgevers en werknemers om zelf te proberen de WAO-geest weer in de fles te krijgen.

Nieuwe tijden, nieuwe kansen, en nieuwe verliefdheden. Anno 1998 heeft het CDA de vermaledijde sociale partners van weleer weer helemaal in de armen gesloten. Waren werknemers en werkgevers in 1993 nog deel van het probleem, nu vormen ze juist de oplossing. Afgelopen weekeinde waren FNV-voorman De Waal en VNO/NCW-voorzitter Blankert te gast bij het jaarlijkse CDA-weekend op de hei om de kansen op een hernieuwde vrijage te verkennen. Hoewel de WAO daarbij volgens De Hoop Scheffer niet ter sprake is geweest, doet de CDA-leider vandaag in deze krant een concrete voorzet voor die samenwerking.

Hij wil de sociale partners de kans bieden terrein terug te winnen dat ze verloren hebben aan commerciële verzekeraars op het gebied van de WAO-verzekering. Als zij erin slagen het - wederom - stijgend aantal WAO-aanspraken terug te dringen, mogen ze in ruil daarvoor een grote invloed krijgen bij het vormgeven van het beleid. Het succes van hun aanpak zou op termijn herstel van de oude WAO-uitkering mogelijk moeten maken, en de aanvullende commerciële verzekering (het zogeheten WAO-hiaat) overbodig maken.

Paars reageert verdeeld: de VVD is uiterst negatief, maar de PvdA ziet op termijn wel iets in een verbetering van de uitkeringen, waaronder die van arbeidsongeschikten. Somberder moeten de reacties van de sociale partners zelf de christen-democraten stemmen. Uitgerekend de CDA'er Hans Blankert heeft laten weten dat van geval tot geval moet worden bekeken met welke partij zijn werkgeversvereniging VNO/NCW zaken wil doen. Van een systematisch optrekken met de oppositie kan volgens hem geen sprake zijn. De Paarse machthebbers bleken de afgelopen jaren herhaaldelijk bereid te luisteren naar de argumenten van de sociale partners. Waarom zou dat de komende jaren niet het geval zijn?

Sinds dinsdag is er nog een ontwikkeling bijgekomen, die op het eerste gezicht gunstig voor het CDA lijkt, maar in tweede instantie toch minder voorspoedig kan uitpakken. Met goedvinden van Paars krijgt de Sociaal Economische Raad een christen-democraat als voorzitter, RABO-topman Herman Wijffels. Enerzijds vormt dit een aanwijzing dat CDA'ers door Paars II wat minder als melaatsen worden behandeld dan tijdens de vorige kabinetsperiode. Anderzijds is het probleem dat de toekomstige koning van het poldermodel tevens de architect is van het recente samengaan van zijn bank met verzekeringsgigant Achmea, uitgerekend actief op het gebied van WAO-verzekeringen. Uitvoering van het CDA-plan met de WAO zou er op neerkomen dat Wijffels met Achmea een kat in de zak heeft gekocht. Dat plan moet de aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering immers overbodig maken. Het is uiterst twijfelachtig of de beoogde nieuwe SER-voorman zich de reputatie van 'miskoper van het jaar' zal laten welgevallen. Een stille dood van het CDA-initiatief ligt eerder voor de hand.