Bedreigingen doemen op voor KPN

KPN maakt zijn voorzichtige winstverwachtingen in de eerste zes maanden van dit jaar ternauwernood waar. En voor Nederlands dominante telecommunicatiebedrijf doemen nog tal van bedreigingen op.

ROTTERDAM, 2 SEPT. Met 3,5 procent groei van de nettowinst voldeed KPN gisteren aan de zelf uitgesproken verwachtingen, maar bleef het fors achter bij oud-monopolisten elders in Europa. Een concurrent als Deutsche Telekom, sinds begin dit jaar evenals KPN aan concurrentie blootgesteld, rapporteerde vorige maand een winstgroei van 18 procent.

In absolute termen heeft KPN op de oosterburen nog een voorsprong te verdedigen. De winstmarge (nettowinst als percentage van de omzet) van het Nederlandse bedrijf ligt tussen 12 en 13 procent, tegenover 5 tot 6 procent voor Deutsche Telekom. Ook de operationele marge van KPN, die over de eerste zes maanden van dit jaar weliswaar iets afnam, is vooralsnog veel beter dan die van veel Europese concurrenten. KPN staat niet voor niets in Europa bekend als een van de efficiëntste telecommunicatiebedrijven.

KPN-topman W. Dik heeft begin dit voorjaar de verwachting uitgesproken dat, afgezien van een reorganisatievoorziening van ten minste een half miljard, over geheel 1998 een “geringe” winststijging zal worden gerealiseerd. Dat lijkt een voorzichtige schatting, maar er zijn voor KPN tal van bedreigingen die opdoemen aan de horizon.

In de eerste plaats wacht het dominante telecommunicatiebedrijf met spanning af welke beslissing de toezichthouder Opta (Onafhankelijke Post- en Telecommunicatie-Autoriteit) aanstaande vrijdag zal nenem over de tarieven die het zijn eindgebruikers in rekening mag brengen. Opta zal eind deze week een oordeel vellen over de rendementen die KPN mag maken op zijn activa en daarmee ook over de prijzen die consumenten en bedrijven betalen voor hun telefoonverkeer. Een woordvoerder van Opta wil niet op de beslissing vooruitlopen, maar Opta-directeur H. Bakkker gebruikte eerder deze zomer dreigende woorden. “De kostenoriëntatie [Opta's term voor de toets waaraan de toezichthouder KPN onderwerpt] zal (...) ingrijpende gevolgen hebben voor KPN's tarieven, en dit keer valt te verwachten dat alle consumenten daarbij baat zullen hebben”, schrijft Bakker in het juli-nummer van het Opta-magazine Connecties.

Financieel directeur H. van den Bosch van KPN geeft over de kwestie geen nadere informatie. “Ik heb geen idee waar het op uit gaat lopen”, zegt hij.

Een tweede zorgenkind van KPN is de buitenlandse expansie. Naarmate de concurrentie in Nederland toeneemt, wil het bedrijf zijn vleugels uitslaan over de grens. Recente deelnemingen in Ierland en Tsjechië leverden over de eerste zes maanden van dit jaar een positieve bijdrage aan de resultaten van KPN van respectievelijk 34 en 33 miljoen gulden. Hiertegenover staan verliezen in Indonesië en slechte cijfers van KPN's internationale alliantie Unisource (met Swisscom en Telia).

De verliezen van KPN in Indonesië bedroegen over de eerste zes maanden van dit jaar 13 miljoen gulden. Dat is een aanzienlijke verbetering tegenover de ruim 185 miljoen gulden die vorig jaar werd verloren, mede door afschrijving van een belang in Bakrie Electronics Company. Volgens Van den Bosch zijn de operationele verliezen bij Telkomsel, een aanbieder van mobiele telefonie waarin KPN participeert, verdwenen. De aflossingen in buitenlandse valuta die het bedrijf moet doen, drukken echter door de sterke devaluatie van de roepia nog altijd zwaar op de resultaten.

In verhouding tot de negatieve resultaten die concurrent Deutsche Telekom in Indonesië realiseert zijn de verliezen van KPN bescheiden. “Wij zijn tevreden”, zegt Van den Bosch. “We hebben altijd geweten dat onze activiteiten in Indonesië een kwestie van lange adem zouden zijn.”

Zorgwekkender zijn voor KPN de ontwikkelingen in de internationale samenwerking met andere telecommunicatiebedrijven. Bedroeg het KPN-aandeel in de verliezen van Unisource over heel 1997 nog omstreeks 33 miljoen gulden, over de eerste zes maanden van 1998 zag KPN dit verlies groeien naar 102 miljoen gulden. Volgens Van den Bosch zijn de negatieve resultaten van Unisource vooral het gevolg van een grote reorganisatie bij de gezamenlijke activiteiten van AT&T en Unisource, ondergebracht in AT&T Unisource Communication Services.

Bovenop de tegenvallende resultaten van de alliantie kwam onlangs de bekendmaking dat AT&T de samenwerking met Unisource zal verbreken ten gunste van een gezamenlijke onderneming met British Telecom. Van den Bosch bestrijdt de stelling dat KPN's internationale expansiestrategie met deze tegenslag aan duigen ligt. Wel erkent hij dat KPN een nieuwe oplossing moet zoeken om voet op de belangrijke Amerikaanse markt te kunnen zetten. KPN is daartoe, zoals Van den Bosch het uitdrukt, nog altijd “de opties aan het verkennen”.

De voor de hand liggende mogelijkheid dat een buitenlands telecommunicatiebedrijf deelneemt in KPN lijkt het Nederlandse telecombedrijf nog altijd niet al te serieus te nemen. “Nog niemand heeft bij ons aangeklopt”, zegt Van den Bosch. “En bij de overheid [nog altijd een belangrijke aandeelhouder van KPN] is ook niemand geweest. Als u mij vraagt 'is KPN over tien jaar nog zelfstandig?', dan is het antwoord 'waarschijnlijk niet'. Maar als u mij vraagt of KPN over twee jaar nog op eigen benen staat, dan zeg ik: 'waarschijnlijk wèl'.”