Moskou weet wat Clinton niét moet doen

Wat Clinton en Jeltsin vandaag en morgen te bespreken hebben is in de tomeloze crisis waarin Rusland is verzeild, niet voor iedereen duidelijk. Maar de Russen weten wat Clinton in elk geval niet moet doen: hameren op het doorzetten van vrije-markthervormingen.

MOSKOU, 1 SEPT. Had Bill Clinton zijn bezoek aan Moskou afgezegd, dan was Jeltsin van zijn Kremlintroon gestoten. Veel Russen zijn het eens met de uitspraak van Henry Kissinger: “Als Clinton niet zou zijn gegaan, zou dat de laatste nagel in de doodskist van Jeltsin zijn.”

De communisten zijn de enigen die vinden dat de Amerikaanse president een goed moment heeft uitgekozen voor zijn visite. “Nu kan hij met eigen ogen zien hoe de lamgezopen en bedorven Jeltsin zijn land teistert”, zegt de leider van de Communistische Partij, Gennadi Zjoeganov.

De Top van de Niet te Benijden Presidenten, zoals de Moskovski Komsomolets de ontmoeting noemt, kan heel wel de slotakte zijn van het tijdperk Jeltsin. Misschien zelfs van de periode die in de Russische geschiedenis “het democratisch intermezzo' zal gaan heten. De militair analist Pavel Felgenhauer, die niet te boek staat als een onheilsprofeet, voorspelt “een staatsgreep van het leger en de veiligheidsdiensten” in Rusland als de machtscrisis te lang aanhoudt. De orthodoxe patriarch van alle Russen, Aleksej II, bidt tot God om Rusland te hoeden voor een volksoproer.

Er is een nieuwe sfeer van 'back to the USSR' - de leus waarmee sommige radicale jongeren Clinton verwelkomen. Het triomfalisme waarmee de Doema gisteren de zwaargewicht Viktor Tsjernomyrdin, althans in de eerste ronde, wist uit te schakelen voor de post van premier, wordt vanmorgen in de kranten vergeleken met de aanloop tot de bolsjewistische revolutie in 1917.

Rusland is op drift geslagen. Devoot stonden de Doema-leden gisteren te luisteren naar het Russische volkslied. Meezingen ging niet, want er bestaat alleen een melodie: over de tekst van het volkslied kan het land het sinds 1991 niet eens worden. Er is een open historische situatie ontstaan waarin het alle kanten op kan gaan. Misschien bindt de Doema in en wordt Tsjernomyrdin alsnog tot premier benoemd. Misschien komt het aan op een derde en laatste afwijzing van Tsjernomyrdin. Misschien ontbindt Jeltsin in dat geval het parlement, zoals de grondwet voorschrijft. Maar misschien kondigt hij dan wel de staat van beleg af.

Jeltsin zelf ziet er op televisie uitgeblust uit, maar hij heeft de strijd nog niet opgegeven. Hij verhoogt de inzet en eist dat de Doema nog deze week Tsjernomyrdin als premier accepteert.

President Clinton zegt dat hij een missie heeft: Rusland “op het pad van de hervormingen” houden, en de Russen vertellen dat “het makkelijkste wat ze kunnen doen niet het juiste is”, dat wil zeggen: terugvallen op een centraal geleide economie. De Kommersant Daily schrijft dat hij is gekomen om Jeltsin duidelijk te maken “dat hij kan kiezen tussen het Westen of de Doema, de markt of de commando-economie”.

Belerende opmerkingen en opgeheven vingers zijn echter tijdens het bezoek van Clinton uit den boze. Die zijn olie op het vuur van de communisten. In het mijnenveld waarin Clinton zich nu waagt, hebben de woorden IMF, democraat en hervormingen een explosieve lading. Het grootste deel van het politieke spectrum heeft hier zijn bekomst van het “door Washington gedicteerde beleid”. De econoom Aleksandr Boezgalin van de Moskouse Staatsuniversiteit zegt: “Het Westen heeft ons opgezadeld met een kapitalistisch Jurrasic Park, vol dinosauriërs die de dienst uitmaken” - met een verwijzing naar oligarchen die hun fortuin hebben vergaard bij de privatisering van de Sovjet-economie.

Sergej Rogov van de Russische Academie van Wetenschappen schrijft vandaag in een paginagroot artikel in de Nezavisimaja Gazeta dat ook de Verenigde Staten schuldig zijn aan het bankroet van de Russische Federatie. De gepropageerde shocktherapie, de aanpak van de economie volgens de harde heelmeesters van de Chicago-school, hebben volgens hem - en velen in Rusland met hem - gefaald. Wat Clinton vooral niet moet doen is hameren op de oude, uitzichtloze economische koers.

Het beste wat de Amerikaanse president kan doen, is volgens de Russische commentatoren: alvast bezoekjes afleggen aan de mogelijke troonopvolgers van Jeltin. Die staan letterlijk te dringen om de macht te grijpen. De Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov heeft zich gisteren van het koppel Jeltsin-Tsjernomyrdin gedistantieerd. “Je moet geen brandstichter benoemen tot pozjarnik - brandweerman”, zei hij over de keus van oud-premier Tsjernomyrdin als nieuwe regeringsleider.

Clinton heeft ontmoetingen aangevraagd met Loezjkov en met diens rivaal ex-generaal Aleksandr Lebed (“Kennelijk wil de president wat van mij”). Bovendien wil hij de communistenleider Zjoeganov spreken, en volgens de Izvestija mogelijk ook de zakenman annex intrigant Boris Berezovski.

Die besprekingen kunnen stuk voor stuk beslissender zijn dan de geplande fotogelegenheden en diners met Jeltsin. Want wat dat betreft wordt dit bezoek “de top van de geforceerde glimlachen”, zo schrijft Izvestija.