'Een depressie waait niet over'

Wegens groot succes wordt de Teleac-cursus 'Omgaan met depressiviteit' vanaf morgen herhaald. Jan Steffens uit Enkhuizen volgde de cursus en knapte ervan op.

ENKHUIZEN, 1 SEPT. Zeventwintig jaar werkte Jan Steffens (44) als heftruckmonteur voor dezelfde baas. Hij had nog een gouden horloge gekregen toen hij een kwart eeuw in dienst was. Hij draagt het nooit. Van de ene op de andere dag werd hij ontslagen. “Ik ben weggegooid.”

Nu zit hij thuis, al anderhalf jaar, en voelt zich beroerd, zegt hij. Hij heeft hoofdpijn, maagpijn, en nergens zin in. Zijn ouders (77 en 74) zien hem wegkwijnen, zeggen ze. Hij hangt maar op de bank. 's Avonds horen ze hem huilen op zijn kamer, die aan hun slaapkamer grenst. De miniatuurheftrucks en de prijsbekers voor zijn aquarium staan onaangeroerd boven zijn eenpersoonsbed. Hij was een fanatiek fotograaf, maar de donkere kamer die hij maakte in het naai- en strijkkamertje van zijn moeder staat al tijden leeg.

Scheffens voelde zich net als Joop, een van de zes acteurs in de twaalfdelige depressie-cursus van Teleac. Joop is ook ontslagen, zit thuis op de bank te piekeren en komt aan niets meer toe.

Pas toen hij dat zag, begreep Scheffens dat hij zich niet gewoon ellendig voelde, maar dat hij depressief was.

Gemiddeld 350 duizend mensen volgden vorig najaar de uitzendingen en rond Kerst waren het er twee keer zo veel.

Een depressie waait niet vanzelf over, leerde Scheffens. Daarvoor moet je naar de psycholoog. Samen met therapeute Margreet maakt hij nu de opdrachten in het werkboek dat bij de televisiecursus hoort. “Ik ben niet zo'n prater.”

Ed Klip, hoogleraar medische psychologie in Groningen en presentator van de cursus, kreeg fanmail uit het hele land, zegt hij. Brieven van mensen die zich ellendig voelden, maar niet wisten wat hen mankeerde. 'Verborgen depressiviteit', noemt Klip dat. “Door de cursus herkennen ze hun klachten.” En brieven van lager opgeleide mensen die nog nooit van een Riagg hadden gehoord, en die zich schaamden voor hun sombere gevoelens. “Ik heb liever reuma”, zegt Jan Scheffens. “Dan begrijpen de buren wat je mankeert en denken ze niet: daar heb je er weer zo een die niet wil werken.”

Natuurlijk kreeg Klip ook verwijten, hij zou mensen een depressie aanpraten. Volgens het Nationaal Fonds Geestelijke Volksgezondheid zijn drie miljoen Nederlanders “psychisch uit hun evenwicht”. Klip houdt het op 600.000 gevallen van depressiviteit. “Eerst had iedereen hyperventilatie, toen stress en daarna burn-outverschijnselen. Nu zou iedereen depressief zijn. Dat is overdreven.”

De Depressie Stichting in Utrecht kreeg boze brieven van 'echte' depressieven. “Zij waren bijna beledigd, ze vonden dat de cursus hun aandoening bagatelliseerde”, zegt een woordvoerder. Vandaar dat Klip liever spreekt over depressiviteit, of over een “aanpassingstoornis na een life-event”. “Een baaldag is geen depressie, maar als iemand na de dood van zijn huisdier maanden in de put zit, is er iets aan de hand. Noem het een milde depressie. Het gaat erom dat die gevoelens geen teken van zwakte zijn, maar symptomen van een ziekte.”

Een modeverschijnsel is depressie niet, volgens Klip. “Job uit het Oude Testament had het al. En koning Saul, die door Davids muziek uit zijn lethargie moest worden gehaald.” Wel zijn er steeds meer mensen ziek.

Scheffens: “Mijn vader vindt dat je gewoon moet doorwerken. Hij is ook hard voor zichzelf, hem moet je naar de dokter slepen.”

Erfelijkheid kan een oorzaak zijn van depressie, zegt Klip. Ook de individualisering van de samenleving, en de toegenomen prestatiedruk maken mensen volgens hem “langdurig somber”. “De levensverwachting is soms te hooggespannen. Mensen denken dat ze recht hebben op geluk. Dan hebben ze een partner, kinderen en een huis, maar zijn ze nog ongelukkig.”

De precieze oorzaak van depressie blijft vaak een raadsel, zegt Klip. Vandaar dat de cursus niet behandelt hoe je eraan komt, maar juist hoe je er vanaf komt.

In het cursusboek van Teleac staan eenvoudige oefeningen om het eigen gedrag te veranderen.

Jan Scheffens wandelt nu elke dag drie keer, en hij werkt in de tuin, net zoals Joop in de cursus. In het cursuswerkboek moet hij zijn stemming elke dag een cijfer geven. Tien betekent dolgelukkig, en één doodellendig. Maanden heeft hij zichzelf een twee gegeven, zegt hij, nu voelt hij zich weer een zesje.