Begin zonder boeken en examenstof

Het Edison College in Apeldoorn is begonnen met de nieuwe examenprogramma's voor de hoogste klassen Havo en VWO. Bericht uit de conrectorskamer.

APELDOORN, 1 SEPT. Zie daar. 'Grandes randonnées.' Twee stapels gloednieuwe schoolboeken Frans liggen hoogopgetast voor de deur. Conrector Eddy Muller slaakt een zucht van verlichting. Opgelucht streept hij de titel af. Maar wegggooien kan hij zijn A4tje nog niet. Voor liefst zes vakken op de Havo en voor vijf op het atheneum ontbreken lesboeken - ongeveer eenderde van de lesstof. Zodoende werken de vierdeklassers Havo en VWO voorlopig met kopieën, stencils, en met door leraren zelf gemaakte klappers. Want een studiehuis beginnen zonder schoolboeken, zegt Muller, is als naar de maan gaan zonder zuurstof.

Geen bovenbouwprobleem op het Edison College in de Apeldoornse nieuwbouwwijk De Maten of conrector Muller zoekt het antwoord. Zijn kamer doet dienst als organisatorisch zenuwcentrum, nu alle vierdeklassers op Havo (53) en VWO (34) schoolgaan in het studiehuis. Om de haverklap valt iemand binnen. Een leerling vraagt naar een reservesleutel van zijn studiekluisje. Een ander wil alsnog zijn gamma-profiel inruilen voor een bèta-profiel, want “ik wil medicijnen studeren, geen psychologie”. Een leraar zoekt een lokaal voor zijn studiecoachgroepje.

De stapel memo's op het bureau van de concrector groeit en groeit, en het is genoeg voor een week overwerk. 'Nascholing regelen', beveelt een memo. 'Examenreglement voltooien', dicteert een ander. En niet vergeten: 'Kosten studiehuis doorgeven.' Dat is per leerling ƒ 375,boekengeld en ƒ 165 voor de verplichte grafische rekenmachine.

Een vraagbaak is in zo'n eerste studiehuisweek geen overbodige luxe. Zoals vaker bij nieuwigheden in het onderwijs, zegt Muller, “blijkt toch niet alles zo dik voor elkaar als beloofd”. Zo ontbreekt allerhande lesmateriaal en daarmee ook de precieze schoolexamenstof ondanks toezeggingen van de uitgeverijen. Dat geldt voor nieuwe vakken, zoals algemene natuurwetenschappen (anw) en management en organisatie (m&o), maar ook voor oude, vertrouwde vakken met nieuwe exameneisen zoals Duits en economie, natuurkunde en biologie. Daarnaast moet Muller als de wiedeweerga collega's op nascholing sturen, omdat ze nog geen onderwijsbevoegdheid hebben voor het nieuwe vak dat ze geven. Vorig jaar werd hem verboden meer dan één leraar op te leiden voor algemene natuurwetenschappen en ontbrak überhaupt nascholing voor culturele en kunstzinnige vorming, en voor m&o. Muller: “Terwijl je de vakinhoud niet hebt geroken, moet je nu uit de losse pols een les in elkaar timmeren.” En ten slotte beschikt de school nog niet over een volwaardige mediatheek, die met computers, cd-roms en Internet moet dienen als eigentijds naslagwerk voor leerlingen.

Maar deze losse einden hebben het Edison College er niet van weerhouden de onderwijsvernieuwing al dit schooljaar in te voeren. Sinds vier jaar oefent de school bovenbouwleerlingen al in meer zelfwerkzaamheid zoals het studiehuis beoogt.

De scholieren zijn eraan gewend zo'n twintig procent van de klassikale lessen in de bovenbouw te besteden aan zelfstudie in een aparte vleugel van de school - het studiehuis, noemen ze die op het Edison.

En de ervaringen daarmee worden steeds beter, zegt Muller, al bleven de examenresulaten op de VWO-afdeling vorig jaar ver onder de maat. Van de eerste lichting studiehuisklanten slaagde 67 procent, wat de school een dikke min opleverde in het scholenonderzoek van het dagblad Trouw. Maar Muller wijt dat niet aan het studiehuis. Eerder is daarvan de oorzaak, denkt hij, dat de school deze leerlingen te gemakkelijk uit klas vijf naar het examenjaar had bevorderd.

Afgelopen schooljaar waren de resultaten beter: 89 procent van de VWO'ers slaagde. Maar meer nog dan de examenresultaten telt hoe de leerlingen het in hun vervolgstudie doen. Daar is het studiehuis immers om begonnen. Onderzoek daarnaar heeft de school nog niet beschikbaar.

Wel echt nieuw op het Edison zijn dit schooljaar de profielen die de vrije vakkenpakketten vervangen. De vierdeklassers Havo kozen in meerderheid voor een alfa- (17) of gamma-profiel (27), terwijl een meerderheid op het atheneum (20) juist koos voor een bèta-profiel om een exacte studie niet uit te sluiten. Op advies van de schooldekaan hebben de meeste leerlingen bovendien de vrije keuzeruimte gevuld met vakken uit een verwant profiel, zodat ze in de loop van het jaar nog kunnen switchen. Omdat er voor de vernieuwing geen extra leraren beschikbaar komen, kan de school leerlingen niet alle keuzevakken bieden, omdat dat te duur is voor zo'n relatief kleine bovenbouw. Dat betekent dat scholieren hun schaarse vrije keuze-uren wel kunnen besteden aan Spaans en 'management en organisatie', maar niet aan informatica, noch aan filosofie waarvoor in Den Haag fors is gelobbyd.

Conrector Muller zit daar niet echt mee, al “blijft het jammer, dat wel”. Wat hem veel meer dwarszit, is dat er nog geen examenopgaven nieuwe stijl beschikbaar zijn. Zo is het tot nu toe nogal vaag waar leerlingen naar toe moeten werken. Want al hecht de school nog zo aan vaardigheden en aan de zelfstandigheid van leerlingen, als de centraal schriftelijk eindexamens niet mee veranderen en blijven hameren op feitenkennis, dan heeft hij zijn werk niet goed gedaan. “En dan krijgt dat handjevol ouders die hun kind deze zomer om het studiehuis van school haalden, alsnog gelijk.”

Dan gaat de telefoon. De conciërge aan de lijn. Muller springt op. Hoera, opnieuw zijn er boeken gearriveerd. “Welke?” roept Muller enthousiast. Grandes Randonnées, nu niet voor het VWO, maar voor de vierde klas Havo. Muller sjeest de conrectorskamer uit. Op weg naar de sectie Frans, juicht hij. “Want ik ga die collega's hiermee een fijne dag bezorgen.”