Armeluistuin

Hulpeloos staart onze gast vanaf de veranda over ons terrein: 'Neem me niet kwalijk, maar ik kan dit geen tuin noemen'. Maar hoe wij ook wijzen naar de dappere elzen, de kleine mispel en de manshoge vuurdoorns, ze blijft haar hoofd schudden. Wij gebaren naar de akkerdistels die staan te wiegen in de hete wind, het mag niet baten. De gast noemt een rijtje weelderige bloemen die echt in een Franse tuin thuis horen: gladiolen en dahlia's, die zouden het toch met een beetje water op dit landje moeten doen?

Zachtjes opperen we dat we alles met de hand begieten, emmertje voor emmertje uit de oude put opgediept. Zo krijgen de allerdorstigste gewassen hun deel, de slappe een slok, maar de meeste moeten op eigen kracht aan vocht komen in de droge Charente.

Van bedden of borders is geen sprake in onze lowbudget tuinpolitiek. Evenmin van een gazon. Uit arremoe sparen wij de plantjes uit de omgeving waar de Franse boeren korte metten mee maken: kaardebol, cichorei, wolfsmelk, meidoorn en wilde kers. Op de suggestie om uit jatten te gaan in de tuinen in de omgeving, antwoorden mijn vrouw en ik trots dat al onze zes kamperfoelies en vijf coniferen uit een failliete kwekerij zijn weggekaapt. Maar ondanks onze tegenspraak is het duidelijk dat zij, net als de meeste van onze bezoekers, de pogingen een tuin in de wildernis te scheppen als een fiasco beschouwt.

Het weerkerend misverstand tussen ons en onze gasten berust op een diepere grond. De duizend vierkante meter tuin ligt namelijk op de resten van een grote schuur die we vijf jaar geleden hebben laten neerhalen, uit vrees dat het gammele geval op ons buitenhuis zou storten. Onze bomen en planten moeten zich een weg zoeken tussen duizenden stenen, dakpannen en balken, en ook lang niet alle blikken en prikkeldraad zijn verwijderd. Puinhellingen die wij met meer recht dan ons lief is 'rotstuin' noemen, omgeven het terrein, en op vele punten steken de puien en lateien uit de aarde als de grafstenen van een verlaten kerkhof. Geen wonder dat de verwende tuinier uit Holland onze inspanningen met afgrijzen bekijkt, om over de Franse buren maar te zwijgen. Beschaafde planten zoals floxen, hibiscus en rozen reageren al even gepijnigd.

Behalve droogte en zuinigheid regeren twee andere principes onze keuze van een plant of struik: sentimentele herinneringen aan dierbare plekken - de grote maagdenpalm uit de Ardennen bijvoorbeeld - en de aantrekkingskracht voor vogels. Veel struiken zoals berberis en hondsroos worden thuis met ordinaire plantsoenen vereenzelvigd, maar hun bessen, zaden en doorns hebben ons van de sympathie van zwartkoppen, putters, orpheusspotvogel en gorzen verzekerd. Maar men sjouwt zich geen breuk met gietertjes en emmers om de vogels een plezier te doen, zoveel begrijpen we van onze vrienden. De pretentie van een ecologische proeftuin moesten we ook laten varen, nu zoveel opportunisme onze voorkeur bepaalde.

Na de misprijzende opmerkingen van afgelopen zomer hebben we besloten de tuin als iets heel anders aan de man te brengen: kunst, dat moet het antwoord zijn! Kunst maakt van alle nood een deugd. Een monument van nederigheid, een teken van inkeer. Temidden van de kaalslag van schuren en hagen, in het zicht van de aanstormende villaatjes en palazzootjes: een poging tot herstel. Op de wrakstukken van een boerenbeschaving bewaren wij de herinnering aan een simpele en vredige omgang tussen mens en natuur.

Een vergeefse poging, zeker, maar daarom niet minder nobel. 'De gestrande Ark', zo zal de tuin heten die wij volgend jaar voor een ontsteld publiek zullen openen. Ons schuitvormig terrein zal de bezoekers een waarschuwing zijn het verbond tussen de levende wezens niet te verbreken. Wat nu een zielig boompje lijkt zal een aangrijpend statement worden, kale grond zal de moderne dorheid verbeelden, en de stenen zullen als de tanden van een verslagen monster uit de aarde rijzen. Er zal gelegenheid zijn te wenen, goede voornemens voor de eigen hof uit te wisselen, en geestelijke bijstand is aanwezig. En iedere bezoeker mag emmertjes water storten in het verloren paradijs. Komt dat zien!