Vragen bij een invries-wens

Waarom wekt het Engelse bankiersechtpaar dat een embryo wil invriezen om het later, als hun carrières voldoende op gang zijn, weer te ontdooien en alsnog een kind te krijgen, zo'n weerzin? Dat valt helemaal niet zo makkelijk te bedenken.

Wat is er eigenlijk tegen? Dat het onnatuurlijk is? Ach, er is zoveel onnatuurlijk. De pil is ook niet zo vreselijk natuurlijk, IVF-behandelingen ook niet en daar schrikt niemand meer van. Is het schadelijk voor het kind, later? Dat is nog niet zeker, zeggen medici. Het kan zijn dat het iets in de ontwikkeling vertraagd wordt. Is het erg voor een kind om te horen dat de bevruchte eicel (want we kunnen wel steeds over 'embryo' spreken om het erger te maken, maar het gaat tenslotte om niet meer dan een pas bevruchte eicel) waaruit het ontstaan is, eerst ingevroren is geweest? Mwwah, dat ligt er maar aan hoe de ouders dat vertellen. Er is zoveel onvatbaars en onbegrijpelijks aan het ontstaan van een leven - de vraag is zelfs of het überhaupt nodig is om een kind te vertellen op welke wijze het precies tot stand is gekomen. Als er geen doktoren aan te pas zijn gekomen voelen ouders zich ook niet geroepen over de liefdesnacht waarin mogelijk de bevruchting heeft plaatsgevonden uit te weiden. Maar zelfs al vertellen ouders wel over dat begin: het kind is niet ingevroren geweest, alleen die bevruchte eicel.

Vrouwen die de pil slikken vinden het heel gewoon om dat een aantal jaren te doen en zich voor te nemen er rond hun 35ste mee op te houden teneinde een kind te gaan krijgen. De Engelse vrouw in kwestie wil dat ook, ze wil alleen het risico dat het dan niet meer lukt of dat ze dan een kind met een afwijking krijgt, verminderen. Redelijk, zou je zeggen. Wie zou dat niet willen.

Is het dan dat woord 'carrière' dat zo verkeerd klinkt in verband met een kind? Het is eerder eigenaardig dat vrouwen tussen die twee dingen moeten kiezen, zeggen andere ontwikkelde vrouwen. Mannen hoeven ook niet te kiezen tussen het een en het ander. De maatschappij die het onmogelijk maakt dat iemand kinderen heeft en tegelijkertijd een drukke baan, die is fout. Dat lijkt me maar de vraag. Wat er zo rampzalig zou zijn aan kiezen en voor die keuze staan zie ik niet helemaal in. Het is allang niet meer zo dat vrouwen met kinderen gedwongen zijn de hele dag thuis te zitten en met blokken te spelen. Er is voor moeders allerlei werk mogelijk, ook zinvol en intellectueel veeleisend werk. Zeker als een paar daarover samen afspraken weet te maken. Maar het punt is dat sommige mensen succes en geld nu eenmaal zo belangrijk vinden dat daarnaast voor niets anders tijd over blijft. Desondanks willen ze kinderen hebben.

Een verbluffend voorbeeld daarvan was onlangs in deze krant te lezen in een gesprekje dat Jannetje Koelewijn had met zakenman George Banken. Hij heeft twee kinderen die hij uitsluitend op zondag ziet. Zijn vrouw is gestopt met werken (“Je moet keuzes maken”, zegt hij, waarmee hij bedoelt dat zijn vrouw keuzes moest maken), maar ze mag hem soms heel even met de kinderen op de zaak komen opzoeken. De interviewster zegt dat het wel een beetje verdrietig klinkt. “Alles heeft zijn keerzijde”, antwoordt Banken stoer. Succes en tweeëneenhalve ton per jaar krijg je niet door met je kinderen Rupsje nooitgenoeg te lezen.

Zou het echtpaar Banken er ook beter aan gedaan hebben wat embryootjes in te laten vriezen voor als meneer Banken voldoende carrière gemaakt zou hebben? Zou een Banken ooit voldoende carrière gemaakt hebben? Zou die niet nu verder zijn hele leven moeten doorgaan met almaar heel veel geld verdienen, met nooit thuis zijn, met het geweldig vinden dat hij ook zijn naaste medewerkers geen seconde voor zichzelf gunt (“Van hen accepteer ik niet dat ze 's avonds of in het weekend onbereikbaar zijn”)? Dat is namelijk wat hem 'ultiem gelukkig' maakt. Eigenlijk is zoiets veel erger dan een invries-wens. Die invriezers hebben er tenminste aan gedacht dat je ook tijd moet hebben voor kinderen. Deze man niet. Die vindt kinderen meer iets voor zijn vrouw, vader zijn is voor hem blijkbaar van geen enkel belang.

Het is wel de vraag of de Engelse bankiers rond hun veertigste voldoende gereed zullen zijn met hun carrière om tijd voor hun kind vrij te maken. Ik heb nog nooit gezien dat iemand het rond zijn veertigste minder druk kreeg. De afname begint ergens midden vijftig en dan is het zelfs met ingevroren embryo's wat laat om nog aan kinderen te beginnen.

Misschien zit daar het voornaamste van de afkeer: het verwende van deze wens. Het vanzelfsprekende recht op alles. We moeten een kind, we moeten geld, we moeten succes, we moeten ons ontplooien als het ons uitkomt - het leven moet zich naar ons schikken en nooit andersom. Wat moeten zulke mensen voor ouders worden? Maar dat laatste is moralisme in het wilde weg, alsof het aan anderen zou zijn te beslissen wie geschikt is om ouder te worden en wie niet. En als het die mensen nu lukt om het leven zich naar hen te laten schikken, waarom zou dat dan niet mogen? Als het leven weigert, merken ze het vanzelf. Eerlijk gezegd wens je deze verwende verdieners wel van harte toe dat het ze eens tegen zit. Maar dat is ook alweer niet erg hoogstaand.

Het gesol met beginnend leven is natuurlijk ook een niet te verwaarlozen element. Invriezen klinkt erg onprettig, het klinkt als iets dat men leven niet hoort aan te doen. Bij leven hoort warmte en zorg, geen diepvrieskist. Maar al dat gehannes in kweekbakjes in laboratoria was ook al niet zo gezellig en warm, dit is maar een klein stapje verder.

Alles gaat steeds weer een stapje verder wat mag en kan en gebeurt met aanstaande kinderen. Dan steekt de angst voor 'de glijdende schaal' de kop op. Maar ook dat is geen sterk argument, want altijd beladen met een hoop willekeur. Op welk moment begint de schaal te glijden? Bij een hormonenkuur om de vruchtbaarheid te bevorderen, bij IVF, bij ICSI, bij prenatale diagnostiek, bij invriezen, bij klonen? Moet je dan om consequent te zijn tegen alle geboortetechnologie zijn? Het lijkt me dat iemand voor zichzelf kan beslissen dat ze daar niet aan mee wil doen, maar het is duidelijk genoeg dat die mogelijkheden veel mensen erg gelukkig hebben gemaakt.

Mag dan alles wat mensen gelukkig maakt? Als ze er anderen geen schade mee berokkenen, waarom niet? Al is niet alles wat toegestaan is ook wenselijk, om maar eens met Paulus te spreken.

Het is erg moeilijk om de vinger precies op de zere plek te leggen. Het enige wat deze ontwikkeling kan tegenhouden is de eventuele vaststelling van schade voor de ontwikkeling van het kind. Dat is een goede reden, maar helemaal bevredigend als tegenwerping is hij niet. Te mager, te rationeel-medisch. Een wet tegen verwendheid valt nu eenmaal niet te verwachten.