Patstelling tussen Jeltsin en Doema; Communisten zijn uit op confrontatie

MOSKOU, 31 AUG. De Russische communisten sturen aan op een confrontatie met president Jeltsin. Een dag voor de aankomst van president Clinton in Moskou is er een patstelling ontstaan in de machtsstrijd tussen Doema en Kremlin.

Jeltsins vertegenwoordiger bij de Doema, Aleksandr Kotenkov, waarschuwde vanmorgen voor “een volksopstand” als er niet snel een doorbraak komt.

De leider van de grootste fractie in de Doema, de communist Gennadi Zjoeganov, verwerpt - net als de nationalisten en de liberalen - oud-premier Viktor Tsjernomyrdin als de nieuwe regeringsleider. Hij zou “medeplichtig zijn aan de verwoesting van de Russische economie”. Gisteren nog ondertekende Zjoeganov een politiek akkoord dat de weg vrij had moeten maken voor de aanvaarding van Tsjernomyrdin door de Doema, vandaag. Maar de leiding van de Communistische Partij floot hem terug.

Het akkoord, dat ook door Jeltsins onderhandelaars was aanvaard, voorzag in een gedeeltelijke machtsoverdracht van de president naar het parlement. Op veiligheidszaken en het buitenlandbeleid na, zou Jeltsin zijn bevoegdheden afstaan aan de radicale Doema. In ruil voor aanvaarding van Tsjernomyrdin als premier konden de communisten dan mede de economische koers van Rusland gaan bepalen. Maar vanmorgen distantieerde ook president Jeltsin zich van dit compromis. Zijn vertegenwoordiger bij de Doema verklaarde dat hij zich nu “strikt wil houden aan de grondwet van 1993”, die hem bijna absolute macht geeft.

Maar de communisten zijn ook onderling verdeeld. De havik Viktor Iljoechin eist het onmiddellijke aftreden van Jeltsin. Radio Echo Moskvi meldt dat de communisten na afwijzing van Tsjernomyrdin een tegenkandidaat naar voren zullen schuiven: of de vaderlijke voorzitter van de Eerste Kamer, Jegor Strojev, of de populistische burgemeester van Moskou, Joeri Loezjkov. Maar Jeltsin is van plan Tsjernomyrdin gewoon voor een tweede keer te nomineren, en dreigt met het ontbinden van de Doema. Zjoeganov op zijn beurt noemt dat scenario een “nationale tragedie” die zal leiden tot “een machtsovername van bandieten en criminelen”.

Ex-generaal en presidentskandidaat Aleksandr Lebed vindt het aftreden van Jeltsin wenselijk, en waarschuwt dat de macht net als in 1991 (ten tijde van de militaire putsch tegen Sovjet-leider Gorbatsjov) “binnen 24 uur kan verkruimelen”. Temidden van deze politieke instabiliteit, heeft Tsjernomyrdin het Westen “verzekerd” dat Rusland de markteconomie niet zal afschaffen. Hij beloofde de Russen dat hun spaartegoeden veilig zijn, ondanks het dreigend faillissement van een aantal banken en de meltdown van de roebel.

Pagina 5: 'Rusland wacht schijnkapitalisme'

Als teken dat hij de economische hervormingen niet zal terugdraaien heeft Tsjernomyrdin de in het Westen gerespecteerde Boris Fjodorov, momenteel de baas van de Russische belastingdienst, aangewezen als hoofd van zijn economisch team.

De Argentijn Domingo Cavallo, bijgenaamd “de dompteur van de hyperinflatie”, is uitgenodigd om Rusland te adviseren. Toch verwacht de krant Segodnja dat Tsjernomyrdin “schijnkapitalisme” wil invoeren, met kunstmatige prijzen en nationalisaties. “Rusland onder zijn leiding zal gaan lijken op de ex-Sovjetrepublieken in Centraal-Azië, waar de marktwerking lijkt te bestaan, maar in feite is uitgeschakeld”, aldus het commentaar. De krant verwacht dat het IMF geen geld zal pompen “in een nieuw socialistisch experiment in Rusland”.

De Russische Centrale Bank heeft de valutahandel ook vanmorgen niet hervat. Die handel werd vorige week na scherpe koersdalingen van de roebel stilgelegd. Het uitblijven van een hervatting heeft opnieuw geleid tot grote onzekerheid over de waarde van de roebel. Uit Spanje geïmporteerde tomaten en Hollandse aardbeien zijn inmiddels nagenoeg uit het straatbeeld verdwenen. De run op duurzame consumptiegoederen gaat onverminderd door, terwijl sommige elektronica-winkels gesloten bleven wegens “het opmaken van de balans”.

    • Frank Westerman