'Koop die handel'

In 1952 kwam Rob Maas (66) voor het eerst met het idee een fonotheek in Rotterdam op te richten waar je tegen een geringe vergoeding grammofoonplaten zou kunnen lenen. Een Rotterdamse kunstschilder had na zijn dood een grote verzameling lp's nagelaten die te koop was.

Maas: “Ik ging naar wethouder Van der Vlerk en die zei meteen: 'Ik koop die handel'. Dat wil zeggen voor de helft, de rest van het benodigde bedrag moest ik elders zien te vinden. Ik ging naar mr. K.P van de Mandele (de legendarische voorzitter van de Rotterdamse Kamer van Koophandel) en die zegde ook direct zijn medewerking toe. Maar burgemeester Oud wilde eerst een kwaliteitsonderzoek. Een technicus van het Luxortheater moest de 78-toeren platen afluisteren. Hij vond de kwaliteit matig en dus ging het plan niet door.”

Negen jaar later, in 1961, opende Rob Maas, met financiele steun van enkele Rotterdamse stichtingen, in de Witte de Withstraat toch zijn fonotheek die uitgroeide tot de Centrale Discotheek die sinds begin dit jaar is gevestigd in de Centrale Bibliotheek aan de Hoogstraat bij de Binnenrotte.

De collectie omvatte aanvankelijk alleen opnamen van klassieke muziek en twintig jazz-platen. Vanaf 1967 kwam daar de popmuziek bij. Met een collectie van 300.000 langspeelplaten en 200.000 cd's - alle cd's die ooit in Nederland zijn uitgebracht - is de Centrale Discotheek nu de grootste fonotheek van Nederland en waarschijnlijk die van Europa. Er zijn bijzondere collecties bij zoals de 12.000 operaplaten die operacriticus Leo Riemens naliet en eenmalige opnamen (van bandjes overgezet op cd) van concerten van het Rotterdams Philharmonisch Orkest.

De Centrale Discotheek kreeg tot 1985 gemeentelijke subsidie (drie kwartjes per uitgeleende lp of cd), maar moet sindsdien op eigen kracht zien te overleven. Het uitlenen van 'niet-boekmaterialen' (een term van bibliothecarissen) liep jaren achtereen terug, zodat de Centrale Discotheek naar inkomsten uit andere vormen van dienstverlening moest uitzien.

Het productiebedrijf Endemol leent vaak opnamen en jaarlijks gaan 50.000 cd's uit Rotterdam naar bibliotheken in heel Nederland die ook cd's uitlenen. Sinds de Centrale Discotheek (gratis) in de populaire bibliotheek is gevestigd, neemt het aantal uitleningen (vier gulden per cd) aan de 16.000 leners die jaarlijks ƒ 62,50 lidmaatschapsgeld betalen, weer toe. Per jaar wordt een kwart miljoen platen uitgeleend. Dat is nog niet voldoende om alle kosten te dekken, zodat de gemeenteraad dit najaar nog eens moet nadenken of de raad 'die handel' er met een nieuwe subsidie 'bij wil kopen'.

Dankzij Internet (www.muziekweb.nl) is de dienstverlening volledig geautomatiseerd en dat geeft fantastische nieuwe mogelijkheden, zegt Rob Maas, wiens hobby een levensvervulling werd. Voor de abonnementlener of de bibliotheek in Zwolle of Venlo die 's avonds de code voor de betreffende cd aanklikt, is de gewenste plaat de volgende ochtend beschikbaar om afgehaald of verzonden te worden.

Wie vaker leent, kan zelfs een 'smaakprofiel' verwachten. Wie Jacques Brel waardeert, wordt wellicht graag geattendeerd op de muziek van diens verre Amerikaanse geestverwant Tom Waits.

Verzamelen kost geld. Vier ton kost de inkoop van cd's per jaar, precies het tekort op de begroting van ruim twee miljoen die met het beheer van Europa's grootste platencollectie is gemoeid. “Ook in 2001”, zegt de Centrale Discotheek er met een knipoog bij, want als Rotterdam dat jaar Europa's culturele hoofdstad is, bestaat de Centrale Discotheek veertig jaar.