...en praten

TERWIJL IN MOSKOU niemand meer weet in wiens handen de staatsmacht bezig is zich te verschuilen, bereidt president Clinton zich voor op de morgen te beginnen topconferentie met ambtgenoot Jeltsin. De afgelopen dagen hebben Amerikaanse wegbereiders de Russische hoofdstad verkend, en het viel op dat daarbij de communistische leider in de Doema, Zjoeganov, niet werd overgeslagen. Niet alleen Jeltsin lijkt zich erbij te hebben neergelegd dat met het heenzenden van de laatste regering een week geleden in Rusland het uur voor de pure hervormers nu wel heeft geslagen. Natuurlijk dreigt het Westen alle hulp te zullen stopzetten als de Russen terugkeren naar een vorm van hun aloude commando-economie. Maar ook ten tijde van de Koude Oorlog waren er connecties. Er is geen reden aan te nemen dat een relatieloos tijdperk zich nu aankondigt.

De vraag waarop Clinton graag een antwoord zal hebben, ligt voor de hand. Verlegging van de koers is gezien de ontstane chaos onvermijdelijk, maar hoe ingrijpend zal de verandering zijn? En, in welke mate kan het Westen nog helpen de losgeslagen Russische economie onder controle te brengen? Ofwel, kan worden voorkomen dat als gevolg van de bestuurlijke anarchie in Rusland een nieuw vijandbeeld ontstaat waardoor enigszins normale betrekkingen met de rest van de wereld belast raken? Ook als het landsbestuur van kleur verschiet, behoeft dat niet uitsluitend tragische gevolgen te hebben.

DE ZWAKTE VAN beide leiders is tegelijkertijd hun kracht. Clinton kan een buitenlands succes, hoe wankel ook, goed gebruiken. Aangeslagen als hij is door de bekende affaire en nauwelijks versterkt tevoorschijn gekomen uit zijn confrontatie met het internationale terrorisme, is zijn reis naar Moskou, en vervolgens langs Ulster, een welkome afleiding voor Amerika's geprangde gemoed. Rusland opgeven zou het einde betekenen van een Amerikaanse politiek die teruggaat op president Eisenhowers eerste ontspanningsoefeningen in de jaren vijftig. In de schraalste rechtvaardiging van die politiek tot dusver heet Rusland nu een “Indonesia with nukes”.

Van zijn kant is 'hervormer' Jeltsin gebonden aan Amerika, aan het Westen, een toestand die overigens te herleiden valt tot een geostrategisch inzicht dat teruggaat op Eisenhowers tegenspeler, partijleider Nikita Chroesjtsjov. Eigentijdse Russische communisten met enige zin voor de werkelijkheid zouden dat inzicht moeten delen. Hoe zwaar in het verleden de onderlinge betrekkingen van tijd tot tijd ook onder druk kwamen te staan, de onderliggende realiteit veranderde niet.

De zwakte van beide leiders inspireert tot sarcastische en lacherige commentaren. Toch hebben Clinton en Jeltsin het gelijk aan hun kant door juist op dit moment hun ontmoeting te laten doorgaan. Achter de besmeurde facade steekt een gezamenlijk belang dat het verdient te worden verdedigd. Ook al gebeurt dat met ernstig verzwakte krachten.