Financiële furie nadert nu Latijns Amerika

Na de roebelval lijken de resterende wisselkoersarrangementen in de wereld kwetsbaar. De financiële storm is aangekomen voor de kust van LatijnsAmerika.

AMSTERDAM, 29 AUG.Het wordt een zeldzaam verschijnsel in de wereld: een gekoppelde munt. Deze week sneuvelde de Russische roebel na een doodsstrijd van een week, als jongste slachtoffer van de financiële storm die over de wereld woedt. Vrijwel alle aan de dollar gekoppelde munten in Azië gingen de roebel voor, en de overige 'pegs', zoals de koppeling in het jargon heten, staan bijna overal onder druk.

Koppelingen zijn er in soorten en maten. Aan de ene kant van het spectrum staat de Chinese renminbi. Die is gekoppeld aan de dollar, maar het kapitaalverkeer kent zodanige restricties dat de munt niet weg te speculeren valt. Een devaluatie is en blijft een besluit van de Chinese regering. Aan de andere kant is er de nagestreefde koppeling, zoals die van de Canadese dollar aan de Amerikaanse. Officieel wordt een stabiele koersverhouding gezocht, maar er zijn geen vaste mechanismen voor, anders dan het verhogen van de rente of het plegen van steunaankopen. Donderdag ging Canada daar toe over, met een renteverhoging van een procent en steunaankopen in Europa door de Bank of England op Canadees verzoek. Het hielp overigens niet.

Alle andere vormen zitten zo'n beetje tussen het Chinese en het Canadese model in. Veel koppelingen zijn 'managed pegs' of 'crawling pegs': de munt verliest wel aan waarde, maar dat gaat gecontroleerd en stapsgewijs, zodat iedereen weet waar hij aan toe is. In een iets losser systeem is fluctuatie binnen een bandbreedte toegestaan, maar wordt er ingegrepen als de wisselkoers van de munt die bandbreedte overschrijdt. De roebel had zo'n systeem, maar ook het oude Europese Monetaire Stelsel werkte zo. Het werd in 1993 net niet kapotgespeculeerd omdat de Europese ministers van Financiën op tijd de bandbreedte sterk verwijdden. Maar daarmee maakten ze het stelsel destijds ook meteen betekenisloos, zoals de Russische centrale bank vorige week deed door de fluctuatiemarge van de roebel te verbreden naar tweemaal 34 procent. De munt hield het een week vol.

Hoe losser het systeem, hoe meer kans op succes een aanval heeft. Deze week sneuvelde niet alleen de roebel, maar ook de de facto koppeling van de Noorse kroon aan de Duitse mark, en was de Hongaarse centrale bank tot driemaal in de markt om de forint te verdedigen.

De twee nog niet gesneuvelde wisselkoersarrangementen die als de financiële storm wereldwijd aanhoudt de komende tijd de aandacht zullen opeisen zijn die van Hongkong en Brazilië. De Hongkong dollar is gekoppeld aan de dollar via een 'currency board'. Dat houdt in dat voor elke Hongkongdollar in omloop er reserves Amerikaanse dollars liggen bij de centrale bank. Hongkong-dollars zijn zo in principe Amerikaanse dollars, maar in een plaatselijk jasje. Het principe is van grote eenvoud: als iedereen uit Hongkong dollars vlucht in Amerikaanse dollars mag dat, maar de krimpende hoeveelheid Hongkong-dollars in omloop die er het gevolg van is zorgt dan automatisch voor een stijgende rente op Hongkong-dollars. Dat maakt die munt weer aantrekkelijker om aan te houden, zodat er een tegengestelde stroom op gang komt. Het enige dat de centrale bank hoeft te doen is het verloop van dit proces in de gaten houden en de reserves te beheren. Maar helemaal soepel loopt het niet in Hongkong. De hoge lokale rente die een vlucht in VS-dollars via het systeem veroorzaakt, heeft samen met terugvallende export de economie al in een zware recessie gedrukt. Sinds twee weken pleegt de centrale bank bovendien steunaankopen op de aandelenmarkt om naar eigen zeggen daar de valutakoers mee te steunen.

De koppeling van de Braziliaanse real aan de dollar is een managed peg, en daarmee wankeler dan die van Hongkong. Met een tekort op de betalingsbalans, en een overheidstekort van 7 procent, en presidentsverkiezingen begin oktober in aantocht zijn de ingrediënten voor een aanval op de real snel gevonden - terecht of niet. Dat er Braziliaanse dollarreserves van 70 miljard tegenover staan is tot nu een afschrikking geweest. Maar gaat de aanval niet direct, dan wel via de Venezolaanse bolivar, die via een crawling peg aan de dollar is gebonden. Olieproducent Venezuela lijdt zwaar onder de tot onder 13 dollar gedaalde olieprijs, en is als klein land veel eerder speelbal van speculatieve kapitaalstromen. Een val van Venezuela, gevolgd door Brazilië maakt vervolgens Argentinië kwetsbaar, dat evenals Hongkong een currency board hanteert voor de peso. Staan de volgende dominostenen van de internationale valutacrisis in Latijns Amerika? Volgende week, zo werd gisteren bekend, ontmoeten de Latijns-Amerikaanse ministers elkaar bij het Internationale Monetaire Fonds in Washington om de gevolgen van de internationale financiële onrust voor hun economie te bespreken. De kapitaalvlucht uit de lokale beurzen, waar de Braziliaanse index donderdag met 10 procent inklapte, belooft niet veel goeds.