De mensheid overleeft altijd

Onverwachts kwam vorige week een einde aan het lange en tegendraadse leven van oud-vredesactivist Sybout Jager. Jager overleed op bijna 89-jarige leeftijd in zijn woonplaats Grouw, kort nadat bij hem een ongeneeslijke ziekte was geconstateerd. De gepensioneerde constructeur van Stork-Werkspoor, die een groot bewonderaar was van Rusland, had een missie. Hij schreef op zijn 81ste, na de dood van zijn vrouw, het boek 'Wereld zonder grenzen', waarin hij zijn optimistische levensbeschouwing uiteenzette.

De geboren Amsterdammer raakte als kind al gefascineerd door het leven, de dood en de kosmos. Hij had het wetenschappelijk bewijs gevonden dat de mensheid overleeft. Een ordenende, creatieve macht, die naar believen een wetmatigheid, een geest of God mag worden genoemd, manifesteert zich in materie, schiep orde in de chaos en bracht de mensheid op een hoger plan. Deze positieve kracht zal uiteindelijk - na perioden van desintegratie - zorgen voor een wereld zonder grenzen, waarin staten samenwerken en oorlogen niet meer bestaan. Een nieuwe economie zal alleen produceren waar werkelijk behoefte aan is en rekening houden met de natuur, het milieu en de gezondheid van de mens.

Wie Jager vroeg of zijn wereldbeeld geen utopie was, werd vriendelijk toegeknikt. Hij haalde dan steevast de theorie van de Franse fysicus Charon aan, die aangeeft dat de wanorde van de kosmos vanuit het elektron geordend schijnt te worden. “De menselijke samenleving is het product van 15 miljard jaar evolutie”, placht hij te zeggen. Daarop was zijn 'gefundeerd vertrouwen' gestoeld. “Vijftien miljard jaar geleden werd er helium en waterstof het heelal in geslingerd en ontstonden er melkwegstelsels en sterren en materie.” In dit proces, wist Jager, manifesteerde zich de creatieve macht, die richting gaf aan de experimenten.

Jager wilde met zijn in 1992 verschenen boek een bijdrage leveren aan de discussie over een nieuw godsbeeld en een nieuwe economische orde. Die laatste zal overigens niet in de Westerse samenleving ontstaan, meende Jager. De vrije markteconomie met haar overdaad aan materiële begeertes staat op de rand van een faillissement, waarschuwde hij. “Grondstoffen raken uitgeput en de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de mensen gaat naar de bliksem.” Hij haalde graag John Kenneth Galbraith aan, die in zijn boek 'De cultuur van tevredenheid' ook het failliet van de vrije markteconomie voorspelt. De georganiseerde planeconomie kreeg er van Jager overigens ook van langs. “Die doodde creativiteit, ondernemersschap en initiatief.”

Jager dichtte Rusland een leidende rol toe bij het ontstaan van een nieuwe orde, die zich daarna over de rest van de wereld zou verspreiden: “In Rusland zijn de burgers nog niet verwend door overdadige productie en consumptie, zoals in het Westen.” Daarom was hij blij dat de eerste buitenlandse uitgave van 'Wereld zonder grenzen' in het Russisch was. Ambassaderaad V. Najdjonov nam het eerste exemplaar in april in ontvangst. Jager zocht een Russische uitgever, nadat het Russische tijdschrift Filosofskie Issledovanija een recensie aan zijn boek wijdde. Jager vroeg de schrijver, A.I. Semjonov, gastdocent aan het Maastrichts Centrum voor Russische Taal en Cultuur, of hij geen Russische uitgever wist. Semjonov bracht hem in contact met NAUKA, de uitgever van de Russische Academie van Wetenschappen, die besloot het boek in een oplage van 1.000 op de markt te brengen.

Jager wijdde zich onvermoeibaar aan de promotie van zijn denkbeelden. Hij legde zich een haast Spartaanse dagindeling op, waarin hij op gezette tijden schreef, at, brood bakte, cello speelde en een glas wijn dronk. Hij voerde correspondentie met mensen als Freddy Heineken en Jan Tinbergen.

Jagers volgende doel was een Engelse uitgave, waarvoor hij op de Frankfurter Buchmesse in oktober contacten hoopte te leggen. Het mocht niet zo zijn. Angst voor de dood had hij niet. In zijn boek beschrijft hij het stervensproces: “Als het elektron als enig ongeschonden deeltje een gestorven mechanisme verlaat, zal het ervaringsniveau dat opgeslagen is in het geheugen over het algemeen verhoogd zijn. Zodra het elektron weer opgenomen wordt in een nieuw organisme, zal het opnieuw worden verhoogd.”