Beginnen

Er is een wonderlijk, nieuw soort televisieprogramma ontstaan, waarin de huizen of tuinen van mensen heringericht worden, een totale gedaanteverandering binnen een paar uur. Ik heb eens zo'n behandeling gezien van iemands garderobekast; ondenkbaar dat de eigena(a)r(es) gelukkig zou zijn met het resultaat (de schoenendozen met polaroidfoto's van de inhoud er op zouden voor mij een doodsklap zijn geweest). En inderdaad, sommige van de proefpersonen wier kamers en tuinen door de BBC onder handen worden genomen, lijken niet zo blij als ze zouden moeten zijn. Één vrouw barstte in snikken uit bij het zien van haar zitkamer en een andere, die een weekeinde wegging en bij thuiskomst ontdekte dat er in haar tuin een blinkend geverfd koepeltje en een houten terras waren verrezen, kon van schrik geen woord uitbrengen. Dat je er niet aan toegekomen bent iets aan je kast / keuken / tuin te doen, wil nog niet zeggen dat je geen ideeën hebt over hoe je het wilt.

Of hoe je het niet wilt. Onlangs werd me om advies gevraagd voor het aanleggen van een tuin, door iemand die net zijn eerste tuin gekregen heeft. Het is een kaal stuk grond, gloednieuw, gewoon zoals het door de werklui werd achtergelaten. En al weet hij dat nauwelijks, hij heeft wel degelijk ideeën over wat hij niet wil: deel van het leren over tuinen en tuinieren is leren formuleren wat je precies mooi en niet mooi vindt.

Beginneling zijn zonder kennis van tuinieren en op het punt ten prooi te vallen aan de passie: dat is een heerlijke toestand, alsof je net als de Witte Koningin in Alice al weet dat je je zo dadelijk in je vinger zult prikken. De betrokkene had geen boeken, geen gereedschap, had nog nooit een tuinprogramma op de televisie gezien en had geen idee hoeveel teelaarde de aannemers op zijn perken hadden gestort. Hoe te beginnen? Met het wieden van het onkruid, waarvan er veel was. Het geeft voldoening als je weet dat je voor het eerst in je leven je eigen grond bewerkt.

De volgende stap was het aanschaffen van The Well-Tempered Garden, Christopher Lloyds klassieke en schitterend geschreven verhandeling, die gegarandeerd iedereen zal bekeren die haar leest. Wonderlijk genoeg is het boek nog altijd niet in het Nederlands vertaald, maar allerlei andere broodwinnertjes van zijn hand wel; ook wonderlijk is dat de Penguin-paperback £ 18 (ƒ 60) kost, een enorm bedrag voor een boek dat al zo lang bestaat.

Het biedt praktische adviezen en doordachte meningen; wat je er bij nodig hebt is een encyclopedisch werk met beschrijvingen en foto's van planten. Het is heel mooi dat je wordt verteld om Anemone x hybrida 'Honorine Jobert' te nemen, maar als je niet weet hoe die er uit ziet of hoe anemonen in het algemeen er uit zien, zou het evengoed een fietspomp kunnen zijn. Er is de Gardener's Encylopaedia of Plants and Flowers van de Royal Horticultural Society, die korte beschrijvingen geeft en veel afbeeldingen, of iets als Rob Herwigs Tuinplanten Encyclopedie, waarmee ik destijds ben begonnen.

Christopher Lloyds boek bevat wat beplantingsschema's en ik herinner me hoe ik er in het begin alle planten in opzocht en me probeerde voor te stellen hoe het resultaat eruit zou zien. Het resultaat is een zee van papiertjes, met verscheidene lijsten van planten voor elk schema, waar ze komen te staan, hoe hoog ze zijn, wanneer ze bloeien, en soms een inheemse naam, in de hoop - doorgaans ijdel - dat je die beter zult onthouden dan de Latijnse. Je moet je tuin opmeten, er een plattegrond van tekenen en de plekken aangeven waar de meeste zon komt. En je moet een grote tafel hebben.

Misschien zijn er mensen die een plattegrond uitkiezen en precies uitvoeren zoals het er staat, maar die ben ik nog nooit tegengekomen. Zelfs de nederigste beginneling heeft wel een paar ideeën in zijn hoofd, een paar planten die hij kent en wil hebben - hydrangea's, rozen, pioenen, een appelboom. Manmoedig tekent hij er een in op de schaalplattegrond van zijn tuin, met een gevoel van macht - mijn eerste plant! - zo sterk alsof hij haar al geplant heeft. Maar dan blijkt de rest van de border niet meer te passen, zijn plant heeft de verkeerde kleur, bloeit op het verkeerde moment, gaat schuil achter een andere, werpt te veel schaduw. Het lijkt op zo'n spelletje patience waarbij je lange reeksen stappen vooruit moet denken, en wanneer je er eindelijk uit bent, ben je vergeten waarom je eraan was begonnen en moet je de hele redenering weer reconstrueren.

Na vele uren werk heb je een beplantingsschema dat er goed uitziet. Je gaat ermee naar de kwekerij en dan kun je maar twee van de benodigde planten vinden. Voor de andere krijg je vervangers aangeboden, met de inlichting dat ze het op jouw grond toch niet hadden gedaan. Planten kopen is de meest frustrerende vorm van boodschappen doen: ik geloof niet dat het me ooit is gelukt meer dan de helft te vinden van wat er op mijn lijstje stond. Gelukkig overstelpen andere tuiniers beginnelingen met plantjes, zoals moeders strooien met adviezen over baby's. Vaak blijken die planten geduchte groeiers en binnen korte tijd heb je er zelf ook een paar weg te geven.

Maar mijn nieuwe tuineigenaar mag niets planten, nog niet. Hij raadpleegde een kwekerij en kreeg onomwonden te horen dat hij de tuin nu eerst moet omspitten en bemesten, dan in het voorjaar nog eens, en dan pas kan hij beginnen. In de kofferbak van de auto heeft hij geen planten maar zakken paardenmest. En de grond zal een paar maanden braak liggen en wachten op zijn doop. Daar, in die staat van rust, zullen we hem laten liggen, en hopen dat niemand van de BBC er een oog op laat vallen.