Ballon vindt speld

Een Amerikaanse beursvolger noemde Wall Street onlangs een ballon op zoek naar een speld: de koers-illusie kan ieder moment verstoord worden. De gouden eieren van de beurskip zullen veranderen in koperen ballen. Hij baseert zijn mening op de wanverhouding tussen de koersen en de toekomstige hoog ingeschatte bedrijfswinsten die deze koersen rechtvaardigen. Professionele optimisten zien geen wolken aan de horizon: de inflatie blijft binnen de perken, de rente in de VS en de EU daalt, en er hangt een wolk van geld boven de beurs. Bekende dooddoeners waarmee ze vele onervaren spaarders in aandelen jagen. Desondanks dalen de koersen in sneltreinvaart en stallen handelaren, speculanten en beleggers hun wolken vol miljarden voorlopig in obligaties. Daardoor daalt de rente, bij gebrek aan alternatieven.

De ballon heeft zijn speld gevonden. Rusland. Waarschijnlijk tot vreugde, althans op dit punt, van de Centrale Banken in diverse landen die al ver voor de Azië-crisis waarschuwden voor de euforie. En tot vreugde van ieder weldenkend mens die weet hoe hoge koerswinsten (op papier) mensen verblinden en verleiden tot het aangaan van te veel schulden, leven op te grote voet en gokken met hun spaargeld.

In deze massale misleiding speelt de AEX een belangrijke rol, omdat die hutspot van koersen met een hoog Joop Braakhekke-gehalte meer verhult dan openbaart. De index kan voortdurend oplopen, zoals in de afgelopen jaren, terwijl een kenmerkende onderstroom van fondsen juist daalt. Zo stegen Aegon (met name), Fortis, Heineken, ING en VNU in de afgelopen twaalf maanden bovengemiddeld, terwijl onder meer Ahold, Akzo, Elsevier, Hagemeyer, Hoogovens, KLM, Koninklijke Olie en Philips daar ver bij achterbleven.

Vanaf begin 1997 gerekend zijn de verschillen eveneens opmerkelijk. In die periode van 20 maanden ging de index van 648 naar 1108 (slot donderdag), een plus van 71 procent. Dat liegt er niet om en daarom dient de index als motor en uithangbord bij de verkoop van allerlei financiële producten. In werkelijkheid deden enkele toppers het vergeleken met de index helemaal niet zo goed.

Koninklijke Olie bijvoorbeeld ging van circa 76 gulden naar 89; 17 procent koerswinst. Akzo won 43 procent, DSM 8,5 procent, Hoogovens 8,5 procent en Elsevier daalde zelfs met 15 procent.

Die afwijkingen van de vermeende trend omhoog wijzen al vele maanden op een krimpende groei van de wereldeconomie, in gang gezet door de Azië crisis. De bedrijven die grondstoffen leveren (olie, staal, chemie, papier, elektronica, voedingswaren enzovoort) merken dat als eerste. Haast alle bedrijven in de AEX werken wereldwijd. Daarom gaat de Amsterdamse index op een neer met de beursindexen van soortgelijke bedrijven, zoals de Amerikaanse Dow Jones, Duitse DAX, Britse FT-SE 100 en Franse CAC-40.

Helaas verdwijnt die tegenstrijdige onderstroom in het gemiddelde van de index. Wat betekent dat de AEX voor serieuze beleggers, en kopers van financiële producten op aandelen-basis, geen goede barometer is. Desondanks meet een deel van de schrijvende pers, alsmede enkele radio- en televisiejournaals, de beursstemming trouw af aan die onbetrouwbare graadmeter. Zo kan je heel lang suggereren dat het goed gaat, dat spaarders een dief van hun eigen portemonnee zijn, terwijl het positieve verhaal alleen opgaat voor een handvol fondsen. Daarmee zet je lezers, luisteraars en kijkers op het verkeerde been.

Door deze forse correctie komen de opgeblazen koersen van bedrijven als Aegon, ASML, Baan, ING, Philips en dergelijk weer binnen handbereik. Enkele bedrijven zitten op een dividendrendement van circa 4 procent. Dat maakt combinaties van aandelen en meerjarige opties weer aantrekkelijk voor de middellange termijn. Is het daar al tijd voor? Nee. Economisch, financieel en valutair gezien gaat de wereld door een diep dal. Dat kan jaren duren. De bevolking in de verschillende Aziatische landen, de van huis en haard verdreven Chinezen, de Russen en anderen lijden daaronder. Dat zijn de werkelijke slachtoffers. Ook Europeanen en Amerikanen krijgen hun deel. Voor beleggers in deze twee gebieden zijn de druiven minder zuur, want zij hebben de afgelopen vijf jaar direct of indirect (via hun pensioenfonds) goed verdiend op de beurs.

De financiële wereld wil geen jaren wachten op een herstel en zal de crisis al snel tot 'achter de rug verklaren'. Goedgebekte mannen en vrouwen, strak in het pak, leggen ons vanuit hun bankkantoor in New York, Londen of Amsterdam uit dat het tijd is om te kopen. Zo gaat het na elke correctie. Maar vergeet niet dat de echte economie de balonnen van de financiële wereld altijd doorprikt, hoewel dat soms verdomd lang kan duren.