Jeltsin terug, roep om aftreden niet verstomd

MOSKOU, 28 AUG. De terugkeer vanmorgen van president Jeltsin in het Kremlin heeft de roep om zijn aftreden niet doen verstommen. Behalve door de Doema wordt de ernstig verzwakte Russische leider nu voor het eerst ook, zij het in bedekte termen, uitgedaagd door legerofficieren.

Ex-generaal en presidentskandidaat Aleksandr Lebed heeft vanmiddag gezeg dat Jeltsin in feite “afstand heeft gedaan van de leiding van het land” en dat er thans “een natuurlijke machtsgreep van het parlement plaatsheeft”. Jeltsin heeft vanmiddag per decreet Anatoli Tsjoebais ontslagen als onderhandelaar met internationale instellingen voor de regeling van de Russische buitenlandse schuld.

Interim-premier Tsjernomyrdin is vandaag akkoord gegaan met een grotere staatsrol in de economie, prijscontroles, het bijdrukken van roebels en nationalisatie van banken en strategische industrieën, aldus ITAR-Tass.

Rusland bevindt zich op een kruispunt in de geschiedenis waarbij de terugval naar een autoritair regime met een van bovenaf geleide economie niet is uitgesloten. De liberale partij Democratische Keus voor Rusland roept de Russen op tot demonstraties tegen een dreigende “restauratie van de Sovjet-macht”.

Admiraal Vladimir Koerojedov, de chef van de Russische marine, zei gisteren in Moskou: “Ik blijf mezelf afvragen wanneer het geduld van de officieren (over achterstallige soldij) opraakt.” De voorzitter van het Doema-comité voor Defensiezaken, de communist Iljoechin, beschuldigde Jeltsin ervan een “putsch voor te bereiden analoog aan die van 1993”, toen hij tanks inzette tegen het opstandige parlement. Jeltsins perssecretaris, Jastrzembski, deed die suggestie af als “een domme provocatie”. Hij ontkende vanmorgen opnieuw dat de president overweegt op te stappen. “Het is beter dat ik zijn reactie daarop maar niet nadoe.”

Na een bespreking vanmorgen met zijn Bulgaarse ambtgenoot verscheen Jeltsin voor het eerst sinds dinsdag weer in het openbaar. Hij lachte, maar sprak met geen woord over de instorting van de roebel en de gezagscrisis. Later op de ochtend ontving hij interim-premier Tsjernomyrdin, de Moskouse burgemeester, Loezjkov, en voorzitter Strojev van de Eerste Kamer. Het drietal heeft beloofd hun persoonlijke machtsambities opzij te zetten, en de handen ineen te slaan.

Communistenleider Zjoeganov lanceerde vanmiddag een nieuwe aanval op de Kremlinmacht: “Het land wordt geregeerd door chaos, elk uur moeten we besluiten nemen en die ook uitvoeren, maar het Kremlin werkt daaraan niet mee.” Gisteren al had hij in een gesprek met Jastrzembski de voorwaarden voor een eventueel ontslag van Jeltsin besproken, zoals bodyguards en juridische immuniteit op kosten van de staat.”

Pagina 5: 'President gelijk met roebel opgebrand'

De krant Segodnja schrijft Jeltsin vanmorgen af met de kop: “President gelijk met roebel opgebrand.” En daaronder: “Het Kremlin bekommert zich om een rustige oude dag voor de gepensioneerde Jeltsin.”

Ook uit Ruslands regio's komen tekenen dat de centrale macht wordt genegeerd. Radio Echo Moskvi meldt dat de gouverneur van Jakoetië het goud dat in zijn gewest wordt gedolven niet langer naar Moskou stuurt. Een officier in Kaliningrad zegt dat er in zijn kazerne openlijk grappen worden gemaakt: “In de herfst wordt het schieten.”

Er circuleren ideeën om met tanks in de straten achterstallige soldij op te eisen, in navolging van een geslaagde actie van een majoor deze zomer in de regio Nizjni Novgorod.

Op het economische front zijn er nog steeds geen maatregelen genomen. De Centrale Bank komt met ingrijpende voorstellen: nationalisatie van de bank SBS-Agro, het slaan van waardevaste gouden roebels, de uitgifte van nieuwe staatsobligaties ter waarde van 1 miljard dollar. Maar behave het stilleggen van de valutahandel, doet de bank niets.

De burgemeester van Moskou, Loezjkov, heeft vanmiddag gezegd dat hij en Tsjernomyrdin het eens zijn over de nationalisatie van banken “die niet genoeg in de economie investeren”. Welke dat zijn is niet duidelijk. Een wettelijk raamwerk ontbreekt. SBS-Agro verzet zich tegen overname door de staat. Net als dollars zijn nu ook roebels schaars aan het worden.

De prijzen van geimporteerde levensmiddelen - zoals thee, kippenbouten en bakolie - zijn in Moskou met 15 tot 50 procent gestegen. Een werkgroep van het parlement en de regering pleit voor “een toename van de rol van de staat in de economie”.

Interimminister van Economische Zaken Oerinson zegt dat het bijdrukken van roebels onvermijdelijk is. Dezelfde werkgroep is verdeeld over de voorstellen tot het verschuiven van de macht van de president naar het parlement.

Maandag wil de Doema de kandidatuur van waarnemend premier Tsjernomyrdin bespreken. Zolang er niemand in Rusland tot eerste minister is benoemd, is er ook geen wettelijke opvolger van Jeltsin in het geval hij opstapt.